Karma ürünlü bir kimya terminalinde solvent dolumunu ayrıştırmak, solventin getirdiği iki özelliği, yani yanıcı buharı ve statik elektrik birikimini, terminalin geri kalan ürünlerinden fiziksel ve işletmesel olarak ayırmak demektir. Asit, baz veya yanıcı olmayan ara ürünlerin dolduğu bir tesiste solvent hattı; ayrı bir tehlikeli bölge sınırı, ürün ailesine göre ayrılmış pompa ve sayaçlar, diğer ürünlerin buharıyla karışmayan bir buhar toplama yolu ve topraklama doğrulanmadan başlamayan bir dolum izni gerektirir.
Tanker dolum zincirinin genel yapısı (pompa, filtre, sayaç, kontrol vanası, dolum kolu) tanker dolum sistemleri sayfasında anlatılmıştır. Yalnızca solvent dolan tesislerde statik ve buhar riskinin nasıl azaltıldığı ise solvent tanker dolum sistemleri sayfasının konusudur. Bu sayfa, solventin başka kimyasallarla aynı sahayı paylaştığı durumdaki ayrıştırma kararlarına odaklanır.
Solvent, kimya terminalinde neden ayrı bir tasarım konusu?
Kimya terminallerinin ürün portföyü genellikle korozif, zehirli, reaktif ve yanıcı ürünleri bir arada içerir. Bu portföyde birçok ürün için tasarımı malzeme uyumu ve sızdırmazlık belirler; solventlerde ise buna ek olarak tutuşma kaynağı kontrolü belirleyici hale gelir. Aynı peronda bir gün sulu bir çözelti, ertesi gün uçucu bir hidrokarbon solvent doluyorsa, peronun elektrik ekipmanı, topraklama düzeni ve buhar yönetimi en zorlu ürüne göre seçilmek zorundadır. Bu durum maliyeti artırdığı için pek çok terminal solvent dolumunu ayrı bir peron veya kol grubuna toplar.
Ayrıştırma kararları: hangi altyapı ayrılmalı, hangisi paylaşılabilir?
Karar tek bir cevapla verilmez; her altyapı öğesi için paylaşım riskini ve ayrıştırmanın maliyetini birlikte tartmak gerekir. Aşağıdaki tablo, mühendislik değerlendirmesinde sık ele alınan öğeleri özetler.
Altyapı öğesi | Paylaşımın riski | Ayrıştırma seçenekleri |
Dolum peronu ve tehlikeli bölge | Yanıcı buhar bölgesi, yanıcı olmayan ürünlerin ekipmanını da kapsar hale gelir | Solvent peronunu ayrı konumlandırmak veya bölge sınıflandırmasını tüm peron için solvente göre yapmak |
Pompa ve emme kolektörü | Önceki üründen kalıntı, ısınma ve karışma; conta uyumsuzluğu | Ürün ailesine göre ayrılmış pompalar; ortak kolektörde çift blok ve tahliye düzeni |
Sayaç ve ölçüm hattı | Kalıntının ürüne geçmesi; kalibrasyonun ürün değişiminde geçerliliğini kaybetmesi | Solvente ayrılmış ölçüm hattı; paylaşım varsa ürün bazlı sayaç faktörü ve yıkama prosedürü |
Dolum kolu ve hortumlar | Elastomerin solventte şişmesi veya çözünmesi; önceki ürünün damlaması | Ürüne özel kol; hortum ve conta malzemesinin solvent ailesine göre seçilmesi |
Buhar toplama hattı | Uyumsuz ürün buharlarının ortak başlıkta karşılaşması | Solvent buharı için ayrı toplama yolu; arıtma yöntemini ürün grubuna göre seçmek |
Azot hattı | Ters akışla ürünün azot şebekesine kaçması | Çek valf ve ayrılmış dağıtım hattı; basınç izleme |
Drenaj ve sızıntı toplama | Solventin korozif ürün drenajıyla aynı çukurda buluşması | Yanıcı ve korozif drenajları ayrı toplamak |
Kontrol sistemi ve reçeteler | Yanlış ürünün yanlış kola atanması | Ürün–kol–tanker eşleştirmesinin dolum izni zincirine bağlanması |
Statik elektrik: her solvent aynı davranmaz
Solvent kelimesi tek bir statik risk düzeyini tanımlamaz. Elektrostatik değerlendirmede sıvılar düşük, orta ve yüksek iletkenlikli olarak sınıflandırılır. Parafinik ve aromatik hidrokarbon solventler düşük iletkenlikli grupta yer alır; yük boruda, pompada ve özellikle ince filtrelerde oluşur ve sıvı tankere ulaştığında uzun süre korunabilir. Alkoller ve ketonlar ise elektrostatik anlamda yüksek iletkenlikli kabul edilir; yükleri daha hızlı dağılır, ancak yanıcı oldukları için topraklama gereği ortadan kalkmaz.
Karma terminalde bu ayrım pratik sonuç doğurur. Düşük iletkenlikli solventler için dolum başlangıcında akışın sınırlandırılması, dolum borusu ağzı sıvıya gömülene kadar sıçratmalı dolumdan kaçınılması, filtre sonrasında yükün dağılmasına yetecek bekleme hacminin bırakılması ve tanker dibindeki su gibi karışmayan fazların çalkalanmaması gibi önlemler değerlendirilir. Tanker topraklaması doğrulanmadan pompanın çalışmasına izin verilmez; bu izin, taşma önleme sinyaliyle birlikte aynı kilitleme zincirine bağlanır. Ayrıntılı izin mimarisi topraklama ve taşma önleme sistemleri sayfasında ele alınmıştır.
Önceki yük ve tanker değişimi
Kimya terminallerinde aynı tanker farklı ürünler için kullanılabilir. Daha önce uçucu bir ürün taşımış bir tankere daha az uçucu bir solvent doldurulduğunda, buhar alanında tutuşabilir bir karışım kalabilir. Bu nedenle önceki yük bilgisi, temizlik belgesi ve gerekiyorsa buhar alanının inertlenmesi dolum öncesi kontrol listesinin parçası olmalıdır. Önceki yükün solventle kimyasal uyumu da aynı kontrolde sorgulanır.
Buhar toplama: solvent buharı nereye gider?
Solvent dolumunda tanker içinden çıkan buhar kapalı dolum ve buhar toplama hattıyla terminale alınabilir. Karma terminalde asıl soru, bu buharın nereye gideceğidir. Solvent buharının amin, asit veya oksitleyici ürünlerin havalandırmasıyla aynı başlıkta toplanması istenmeyen reaksiyon ve korozyon riskini beraberinde getirir. Buhar dönüşü ile buhar geri kazanımı birbirinden farklı işlevlerdir; hangisinin gerektiği ürün ve emisyon hedefine göre belirlenir ve ayrıntısı solvent buharı geri kazanım sayfasında anlatılmıştır.
Ürün saflığı ve ürün değişimi
· Ayrılmış hat: Yüksek saflık istenen solventlerde tank, pompa, sayaç ve kol zincirini tek ürüne ayırmak temizlik yükünü ortadan kaldırır.
· Paylaşılan hat: Aynı aileden solventler için hat paylaşılıyorsa ürün değişim sırası, yıkama miktarı ve ilk dolumun kalite kontrolü önceden tanımlanır.
· Malzeme uyumu: Ketonlar ve aromatik solventler bazı elastomerleri şişirebilir; conta ve hortum seçimi her solvent için üreticinin uyumluluk verisiyle doğrulanır.
Ölçüm teknolojisi seçimine kısa not
Kimya terminallerinde sulu ürünler için yaygın olan manyetik debimetreler, sıvının üretici tarafından belirtilen asgari iletkenliğe sahip olmasını gerektirir. Hidrokarbon solventler bu eşiğin çok altında kaldığı için solvent hattında Coriolis veya pozitif deplasmanlı sayaçlar gibi iletkenlikten bağımsız teknolojiler değerlendirilir. Teknoloji seçiminin ayrıntıları solvent ölçüm skidleri ve kimyasal ölçüm skidleri sayfalarındadır.
TLY Enerji'nin katkısı
TLY Enerji, karma ürünlü terminallerde solvent hattının ölçüm ve kontrol ekipmanlarının seçimi, dolum izinlerinin PLC tabanlı kontrol sistemine entegrasyonu, akış ölçerlerin saha montajı, test ve devreye alma aşamalarında mühendislik desteği sağlayabilir. Ayrıştırma kararlarının hangi kısmının tedarik kapsamına gireceği, terminalin mevcut altyapısı ve proje şartnamesi üzerinden birlikte belirlenir.
Değerlendirme için ihtiyaç duyduğumuz bilgiler
· Terminalde dolan tüm ürünlerin listesi ve solventlerin bu listedeki yeri
· Her solvent için emniyet bilgi formu, özellikle parlama noktası, buhar basıncı ve uyumsuz maddeler
· Solvent için ayrı peron veya kol planlanıp planlanmadığı, mevcut perondaki ürün eşleşmeleri
· Tankerlerin önceki yük politikası ve temizlik belgesi uygulaması
· Buhar toplama, azot örtüleme ve buhar arıtma altyapısının mevcut durumu
· Ürün saflığı hedefleri ve kabul edilebilir ürün değişim prosedürü
· Tehlikeli bölge sınıflandırma çalışması ve kontrol sistemi arayüzü
İlgili sayfalar
· Solvent tanker dolum sistemleri: Yalnızca solvent dolan tesislerde statik ve buhar riskini azaltma yöntemleri.
· Topraklama ve taşma önleme sistemleri: Topraklama doğrulaması ve taşma sinyalinin dolum izni zincirine bağlanması.
· Kimyasal tanker dolum sistemleri: Kimyasal dolumunda kontaminasyon ve emisyon kontrolünün genel çerçevesi.
· Solvent buharı geri kazanım ve buhar dönüş sistemleri: Toplanan solvent buharının dengeleme, geri kazanım veya yakma ile yönetimi.
· Solvent ölçüm skidleri: Düşük iletkenlikli solventlerde sayaç teknolojisinin seçimi.
Solvent dolumu hakkında sık sorulan sorular
Solvent ve korozif kimyasallar aynı peronda doldurulabilir mi?
Teknik olarak mümkündür, ancak peronun elektrik ekipmanı ve topraklama düzeni yanıcı solvente göre seçilmeli, drenajlar ayrılmalı ve her ürün için malzeme uyumu doğrulanmalıdır. Kol, hortum ve contaların iki ürün ailesine birden uygun olması nadirdir. Bu nedenle pek çok terminal solvent kollarını ayrı bir peron veya en azından ayrı kol grubu olarak planlar; karar ürün hacmi, dolum sıklığı ve saha yerleşimiyle birlikte verilir.
Her solvent için dolum başlangıcında akış sınırlandırılmalı mı?
Başlangıçta akışın sınırlandırılması özellikle düşük iletkenlikli hidrokarbon solventler için değerlendirilen bir önlemdir. Alkol ve keton gibi elektrostatik açıdan yüksek iletkenlikli solventlerde yük daha hızlı dağılır; yine de topraklama ve sıçratmasız dolum gerekir. Uygulanacak hız sınırı ve süresi ürün, dolum borusu çapı ve tanker yapısına göre elektrostatik risk değerlendirmesinde belirlenmelidir; sayfada genel bir değer verilmemiştir.
Solvent buharı kimya terminalindeki ortak buhar hattına bağlanabilir mi?
Bağlanmadan önce ortak hatta gelen diğer buharlarla kimyasal uyumun değerlendirilmesi gerekir. Oksitleyici veya reaktif ürünlerin buharıyla karışma, korozyon ya da istenmeyen reaksiyon riski yaratabilir. Uyum sağlanamıyorsa solvent buharı için ayrı bir toplama yolu ve ürün grubuna uygun bir arıtma yöntemi seçilir.
Aynı sayaç birden fazla solvent için kullanılabilir mi?
Kullanılabilir, ancak her ürün için sayaç faktörü veya yoğunluk ayarının doğru uygulanması, ürün değişiminde hattın boşaltılması ya da yıkanması ve bu işlemlerin kayıt altına alınması gerekir. Saflık hassasiyeti yüksek ürünlerde veya ölçüm ticari teslime esas ise ayrılmış ölçüm hattı daha sade bir çözümdür.