Akaryakıt Tanker Dolum Sistemleri

Akaryakıt tanker dolumunda temel zincir diğer sıvılardakiyle aynıdır: pompa, filtre ve gaz ayırıcı, sayaç, kontrol vanası ve dolum kolu, bir dolum kontrolörü tarafından yönetilir. Bu zincirin genel mühendisliği tanker dolum sistemleri sayfasında anlatılmıştır. Akaryakıtı farklı kılan, aynı araca birden fazla ürün yüklenmesi, benzinin yüksek uçuculuğu, dolum sırasında katkı ve biyobileşen eklenmesi ve bazı ürünlerin düşük iletkenliği nedeniyle statik elektriğin ayrı bir tasarım konusu olmasıdır. Bu sayfa, dolum sistemine bu ürüne özgü gereksinimlerin nasıl yansıdığını ele alır.

Kompartıman bazında çoklu ürün ve ürün ayrımı

Dağıtım tankerleri genellikle birkaç bölmeden (kompartıman) oluşur ve tek seferde farklı ürünler taşır: bir bölmede benzin, diğerinde motorin, bir başkasında katkılı bir kalite olabilir. Dolum sisteminin ilk görevi, doğru ürünün doğru bölmeye gitmesini sağlamaktır. Bunun için dolum kolları ürünlere göre ayrılır veya tek kol birden fazla ürünü sırayla verir. İkinci durumda ürün değişiminde hatta ve sayaçta kalan miktarın bir sonraki ürüne karışması, ürün sırasının planlanması ve her ürün için ayrı sayaç faktörü tanımlanması gerekir.

Avrupa'da tanker üzerindeki ürün tanıma cihazları ile dolum tesisi arasındaki veri alışverişi için ayrı bir dijital arayüz standardı bulunmaktadır. Bu tür bir sistem kullanıldığında, bölmedeki ürün bilgisi dolum kontrolörüne veya terminal otomasyonuna aktarılır ve yanlış ürün seçimi dolum başlamadan engellenebilir. Kullanılmadığında ise sipariş, kol ve bölme eşleştirmesi prosedür ve operatör onayıyla yönetilir.

Benzin buharı: dolum noktasında neler değişir?

Bir tanker bölmesi dolarken içindeki buhar-hava karışımı dışarı itilir. Benzin söz konusu olduğunda bu buharın atmosfere verilmemesi pek çok bölgede zorunludur. Avrupa Birliği düzenlemesi, yer değiştiren buharın sızdırmaz bir bağlantıyla terminaldeki buhar geri kazanım ünitesine gönderilmesini ve karayolu tankeri peronlarında alttan dolum yapılmasını öngörür. ABD mevzuatı da her dolumda terminalin ve tankerin buhar toplama sistemlerinin birbirine bağlı olmasını ister. Dolum sistemi açısından bu, her kolun yanında bir buhar dönüş bağlantısı, bu bağlantının takılı olduğunu doğrulayan bir izin sinyali ve dolum sırasında buhar hattındaki karşı basıncın dikkate alınması anlamına gelir.

Burada iki kavramı ayırmak gerekir: buhar dönüşü, buharın tankerden terminale sızdırmaz şekilde taşınmasıdır; buhar geri kazanımı ise bu buharın bir ünitede işlenmesidir. Tanker dolum sistemi çoğunlukla birinci kısmı içerir, geri kazanım ünitesi terminal ölçeğinde ayrı bir yatırım kalemidir. Motorin ve jet yakıtı daha az uçucu olsa da aynı peronda benzinle ortak kullanılan kollarda buhar yönetimi yine tasarıma girer.

Katkı enjeksiyonu ve harmanlama dolum anında

Akaryakıt terminallerinde performans katkıları ve markaya özgü katkılar çoğunlukla depolama tankına değil, dolum sırasında ürün akışına eklenir. Katkı enjektörü, ana ürün sayacından gelen miktara göre orantılı dozlama yapar ve dolum kontrolörü tarafından yönetilir. Böylece aynı baz üründen farklı kaliteler, peron seviyesinde tanımlanan reçetelerle hazırlanabilir.

Biyobileşen harmanlamasında iki yaygın yaklaşım vardır. Sıralı harmanlamada bileşenler aynı sayaç ve vanadan birbiri ardına geçer. Oransal (hat içi) harmanlamada ise her bileşen kendi sayacı ve kontrol vanasıyla ortak bir kolektörde eş zamanlı birleşir. Seçim, istenen oran doğruluğuna, bölme içinde karışmanın yeterli olup olmadığına ve peron başına düşen ekipman sayısına bağlıdır. Etanol ve biyodizel gibi bileşenlerin kabulü, depolanması ve kalite gereksinimleri ise biyoyakıt harmanlama sayfasının konusudur.

Statik elektrik, topraklama ve dolum hızı

Düşük iletkenlikli yakıtlar boru, filtre ve sayaçtan geçerken elektrik yükü biriktirebilir. Yük, tanker bölmesindeki sıvı yüzeyinde toplanır ve tutuşma riski yaratabilir. Bu nedenle akaryakıt dolumunda üç önlem birlikte ele alınır: aracın topraklandığının dolumdan önce doğrulanması ve bağlantı kesilirse dolumun durması; dolumun başında kol ağzı sıvıya gömülene kadar düşük debiyle başlanması; filtre gibi yük üreten elemanlar ile dolum noktası arasında yükün sönümlenebileceği bir mesafe veya hacim bırakılması. Sayısal hız sınırları ürüne, boru çapına ve uygulanan standarda göre değişir; proje şartnamesiyle belirlenir.

Tanker bölmesi taşma önleme

Her bölmedeki taşma sensörü, dolum sisteminin izin zincirine bağlanır. Avrupa düzenlemesi, alttan dolumda iki telli termistör, iki telli optik veya beş telli optik sensörlerle ya da eşdeğer güvenli arızalı sistemlerle çalışılmasını tanımlar. Farklı filolara hizmet veren terminallerde sensör tiplerinin karışık olabileceği, izleme ünitesinin bu tipleri tanıması gerektiği unutulmamalıdır. Bu katman, depolama tanklarının taşma korumasından ayrıdır.

Tasarım kriterleri

TLY Enerji'nin akaryakıt dolum projelerindeki rolü

TLY Enerji, akaryakıt tanker dolum tesisleri için sistem tasarımı ve mühendislik çalışmasıyla başlayarak akış ölçüm cihazı, vana, pompa ve enstrüman tedariki, montaj, devreye alma ve bakım hizmetleri sunar. Dolum işlemlerinin otomasyon ve kontrol sistemleri de proje kapsamına göre bu hizmetlere dahil edilebilir. Buhar geri kazanım ünitesi, terminal otomasyon yazılımı ve saha altyapısı gibi kalemlerde tedarik sınırı teknik şartname üzerinden belirlenir.

Dolum sistemi teklifi için gerekli veriler

·         Dolumu yapılacak ürünler, kaliteler ve katkılı ürün reçeteleri

·         Biyobileşen harmanlama ihtiyacı ve hedef oranlar

·         Hizmet verilecek araç tipleri, bölme sayıları ve adaptör standardı

·         Peron başına kol sayısı ve hedef dolum debisi

·         Buhar dönüşü ve geri kazanım için geçerli mevzuat ve mevcut altyapı

·         Taşma sensörü tipleri ve ürün tanıma sistemi kullanımı

·         Dolumun satışa esas olup olmadığı ve uygulanacak doğrulama yöntemi

·         Mevcut terminal otomasyonu veya kurumsal kaynak planlama (ERP) arayüzü

İlgili sayfalar

·         Tanker dolum sistemleri: Pompadan dolum koluna genel dolum zinciri ve dolum profili.

·         Akaryakıt terminallerinde alttan dolum: Buhar geri kazanımı ve adaptör arayüzüyle bütünleşik dolum.

·         Akaryakıt ticari teslim ölçüm sistemleri: Dolumda ölçülen miktarın faturaya dönüşmesi.

·         Akaryakıt terminal otomasyon sistemleri (TAS): Sipariş ve reçetelerin dolum kontrolörüne aktarılması.

·         Çok peronlu akaryakıt dolum terminalleri: Ürün ve peron matrisinin kapasite açısından planlanması.

Akaryakıt dolumu hakkında sık sorulanlar

Katkı depolama tankına mı, dolum sırasında mı eklenmeli?

Her iki yöntem de kullanılır. Dolum sırasında enjeksiyon, aynı baz üründen farklı katkılı kalitelerin ayrı tank gerektirmeden hazırlanmasını sağlar ve katkı miktarı her yükleme için kayıt altına alınır. Tankta katkılama ise ürün çeşidi az ve katkı reçetesi sabitse daha basit bir çözüm olabilir. Karar; kalite sayısı, tank kapasitesi ve reçete değişim sıklığına göre verilir.

Dolumun başında neden düşük debiyle başlanır?

Kol ağzı bölmedeki sıvı yüzeyinin altına inmeden yüksek debiyle dolum yapmak, sıçrama, buhar oluşumu ve düşük iletkenlikli ürünlerde statik yük birikimi açısından risk yaratır. Bu yüzden dolum kontrolörü dolumu düşük debiyle başlatır, belirlenen miktardan sonra ana debiye geçer ve sona doğru yeniden yavaşlayarak hedef miktarda durur. Geçiş miktarları proje şartnamesine göre ayarlanır.

Benzin buhar dönüş hattı bağlanmadan dolum yapılabilir mi?

Buhar toplamanın zorunlu olduğu bölgelerde hayır. Bu nedenle buhar dönüş bağlantısının takılı olduğu, dolum kontrolörü veya peron izleme ünitesi tarafından izin koşulu olarak kontrol edilir. Zorunluluğun bulunmadığı yerlerde de benzin dolumunda buhar yönetimi emniyet ve çevre değerlendirmesinin bir parçası olarak ele alınmalıdır.

Aynı kol hem benzin hem motorin verirse karışım nasıl sınırlanır?

Ürün sırası, ürün değişiminde hatta kalan hacim ve bu hacmin hangi bölmeye gideceği birlikte planlanır. Genellikle hat hacmi küçük tutulur, kalite hassasiyeti yüksek ürünler ayrılmış kollara alınır ve çok ürünlü kollarda her ürün için ayrı sayaç faktörü tanımlanır. Jet yakıtı gibi ürünler için ortak kol kullanımı çoğu projede tercih edilmez.