Sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG), atmosfer basıncında gaz olan ancak ortam sıcaklığında orta düzeyde bir basınç altında sıvı halde tutulabilen propan, bütan ve bunların karışımlarıdır. LPG terminalinde dolum, ölçüm ve emniyet gereksinimlerinin tamamı bu tek özellikten doğar: ürün her zaman kapalı bir sistemde, kendi buhar fazıyla birlikte ve basınç altında taşınır. Basınç düştüğü her noktada sıvı buharlaşmaya başlar; bu yüzden terminal tasarımı, sıvıyı gerektiği yerde sıvı tutmak, buhar fazını kontrollü yönetmek ve olası bir sızıntıda akışı hızla kesmek üzerine kurulur.
Akışkanın karakteri: basınç, sıcaklık ve iki faz
LPG depolama tankında ve tankerde sıvı ile üzerindeki buhar dengede bulunur. Bu dengenin basıncı, yani buhar basıncı, sıcaklıkla birlikte yükselir ve ürünün propan-bütan oranına göre değişir. Propanca zengin karışımlar daha yüksek, bütanca zengin karışımlar daha düşük buhar basıncına sahiptir; yoğunluk da bileşime ve sıcaklığa göre farklılaşır. Bu nedenle aynı terminalde mevsime veya tedarikçiye göre değişen ürünler, pompa, sayaç ve emniyet ayarlarının yeniden gözden geçirilmesini gerektirebilir.
LPG terminallerinde öne çıkan mühendislik konuları
· Flaşlama ve kavitasyon: Pompa emişinde, vanalarda veya sayaçta basınç buhar basıncının altına indiğinde sıvı ani olarak buharlaşır. Pompada kavitasyon, sayaçta iki fazlı akış ve hatalı ölçüm bunun tipik sonuçlarıdır.
· Sayaçta sıvı fazın korunması: Yasal metroloji belgeleri basınçlı sıvılaştırılmış gaz ölçüm sistemlerinde ürünün ölçüm sırasında sıvı kalmasını ister. Uygulamada bu, sayacın aşağı akışında karşı basınç kontrolü ve gerektiğinde buhar ayırıcı ile sağlanır.
· Buhar dönüşü: Dolum sırasında alıcı tankın buhar fazı ayrı bir hatla gönderen tanka döndürülerek basınç dengelenir. Ticari ölçümde bu hattan dönen miktarın nasıl ele alınacağı ayrıca belirlenmelidir.
· Kütle mi hacim mi: LPG ticarette çoğu zaman kütle üzerinden işlem görür; hacim esaslı uygulamalarda ise sıcaklık ve yoğunluk düzeltmesi belirleyici hale gelir.
· Acil kapama ve kilitlemeler: Uzaktan kumandalı kapama vanaları, kopma kaplinleri, gaz algılama, topraklama ve araç konum kilitleri; hangi fonksiyonun hangi güvenilirlik düzeyinde olacağı risk değerlendirmesiyle belirlenir.
Dökme LPG terminali ile tüp dolum tesisi
Bu sayfa ve alt sayfaları, LPG'nin depolama tankı, karayolu tankeri, boru hattı veya vagon arasında dökme olarak aktarıldığı terminalleri ele alır. Tüplerin tek tek doldurulduğu, tartım ve tüp taşıma ekipmanı içeren tüp dolum tesisleri farklı bir proses ve mevzuat alanıdır ve bu sayfaların kapsamında değildir. Tankerlerin kendisi ise basınçlı kap ve ekipmanı açısından ayrı Avrupa standartlarıyla tanımlanır; terminal tarafındaki bağlantı ve emniyet tasarımı, bu araç ekipmanıyla uyumlu olmalıdır.
LPG ve NGL arasındaki fark
Doğalgaz sıvıları (NGL) etan, propan, bütanlar ve doğal benzin içeren daha geniş bir gruptur ve bileşimi kaynağa göre büyük ölçüde değişebilir. LPG ise bu grubun propan ve bütan kısmına karşılık gelen, bileşimi daha dar aralıkta tanımlanmış bir üründür. Karışık NGL akımlarında yoğunluk ve buhar basıncındaki değişkenlik ölçüm tasarımını daha karmaşık hale getirir; bu fark NGL Terminalleri sayfasında ayrıca ele alınır.
LPG terminalleri için çözüm başlıkları
· LPG tanker dolum sistemleri: Sıvı ve buhar hatlarıyla tankerin kapalı ve kontrollü doldurulması.
· LPG tanker boşaltım sistemleri: Pompa ile kompresörlü boşaltım yöntemlerinin karşılaştırılması.
· LPG ölçüm skidleri: Karşı basınç ve buhar ayırıcıyla sayaçta sıvı fazın korunması.
· LPG ticari teslim ölçüm sistemleri: Ticari ölçüm birimi, yoğunluk belirleme ve dönen buharın dikkate alınması.
· LPG dolum ve boşaltım skidleri: Ön montajlı paketin kapsamı ve saha arayüzleri.
· Propan ve bütan ölçüm sistemleri: Karışım oranının yoğunluk ve düzeltmeye etkisi.
· LPG buhar dönüş sistemleri: Buhar dengeleme hattının işlevi ve boyutlandırılması.
· LPG terminallerinde ESD ve emniyet kilitlemeleri: Acil kapama, gaz algılama ve dolum izinlerinin kurgusu.
TLY Enerji'nin LPG terminallerindeki kapsamı
TLY Enerji, LPG tanker dolum ve boşaltım istasyonları için tasarım, ürün tedariki ve mühendislik hizmetleri sunar. Kapsam; LPG pompaları, akış ölçerler, basınç düşürücüler, emniyet valfleri, dolum-boşaltım ekipmanı ile kontrol ve otomasyon sistemlerini içerebilir. Proje ihtiyacına göre saha montajı, test ve devreye alma aşamalarında da destek sağlanabilir; tedarik sınırı her projede teknik şartname üzerinden birlikte belirlenir.
LPG terminalleri hakkında sık sorulanlar
LPG ölçümünde en sık karşılaşılan sorun nedir?
En yaygın sorun, basıncın ürünün buhar basıncına yaklaştığı noktalarda sıvının kısmen buharlaşması ve sayaçtan iki fazlı akışın geçmesidir. Bu durum ölçülen miktarı saptırır. Pompa emiş koşullarının doğru tasarlanması, sayacın aşağı akışında karşı basıncın korunması ve gerektiğinde buhar ayırıcı kullanılması bu riski azaltır.
LPG tanker dolumunda buhar dönüş hattı zorunlu mudur?
Kapalı dolumda alıcı tanktaki buharın gönderen tanka dönmesi basıncı dengeler ve dolumu kolaylaştırır; bu nedenle yaygın olarak kullanılır. Ticari ölçüm yapılan sistemlerde ise dönen buharın ölçülüp düşülmesi veya bağlantının hiç kurulmaması gibi koşullar yasal metroloji belgelerinde tanımlanmıştır. Uygulanacak düzen proje mevzuatına ve sözleşmeye göre belirlenir.
LPG terminali ile tüp dolum tesisi aynı çözümle mi tasarlanır?
Hayır. Dökme LPG terminali, tank ile tanker veya boru hattı arasında sürekli aktarım yapan sayaç, pompa, kol ve emniyet sistemlerine odaklanır. Tüp dolum tesislerinde ise tek tek tüplerin tartımla doldurulması, taşınması ve kontrolü ön plandadır. Bu sayfadaki çözümler tüp dolum tesislerini kapsamaz.