LPG Tanker Boşaltım Sistemleri

LPG tankeri iki temel yöntemle boşaltılır: sıvıyı bir pompayla çekip depolama tankına basmak ya da bir kompresörle depolama tankından buhar alıp tankerin üst boşluğuna basarak sıvıyı basınç farkıyla itmek. Hangisinin seçileceği; tankerin bağlantı düzenine, emme tarafındaki basınç koşullarına, boşaltım sonunda tankerde kalan buharın geri alınıp alınmayacağına ve istenen boşaltım süresine bağlıdır. Çoğu tesiste karar tek bir kritere değil, bu dört başlığın birlikte değerlendirilmesine dayanır.

Boşaltımda emme tarafının sorunları, gaz ayırıcı ihtiyacı ve alınan miktarın tank seviyesiyle mutabakatı gibi akışkandan bağımsız konular tanker boşaltım sistemleri sayfasında anlatılmıştır. Bu sayfa, LPG'nin basınç altında sıvı olmasının boşaltım yöntemini nasıl belirlediğine odaklanır.

Pompa ile boşaltım

Pompa yönteminde tankerin sıvı çıkışı terminal pompasının emmesine, pompanın basma hattı ise depolama tankına bağlanır. Tankerin üzerindeki pompanın kullanıldığı düzenler de vardır. İki kabın buhar boşlukları bir dengeleme hattıyla birleştirildiğinde, depolama tankında sıvının yerini alan buhar tankere geçer ve tankerdeki basıncın boşaltım ilerledikçe düşmesi sınırlanır.

Pompanın zayıf noktası emme tarafıdır. LPG tankerde doymuş hâldedir; emme hattındaki her sürtünme kaybı, yükseklik farkı veya filtre direnci pompa girişindeki basıncı buhar basıncının altına itebilir. Bu durumda sıvı pompa girişinde buharlaşır, kavitasyon başlar ve tankerin son kısmı pompayla çekilemez hâle gelir. Boşaltım sonuna doğru sıvı seviyesi düştükçe bu risk artar. Kayar kanatlı pompalar gibi emme tarafında oluşan az miktarda buharı tolere edebilen tipler bu hizmette sıkça değerlendirilir; yine de emme hattının kısa, geniş çaplı ve az dirençli tasarlanması belirleyicidir.

Kompresör ile boşaltım

Kompresör yönteminde sıvı hiçbir makineden geçmez. Kompresör depolama tankının buhar boşluğundan buhar çeker, sıkıştırır ve tankerin buhar bağlantısına basar. Tankerdeki basınç depolama tankındakinden biraz yükselince sıvı, iki kap arasındaki ayrı sıvı hattından basıncı düşük olan tarafa, yani depolama tankına akar. Kompresör yalnızca buharla temas ettiği için pompalardaki NPSH sorunu bu yöntemde ortaya çıkmaz.

Sıvı aktarımı bittiğinde tankerde hâlâ basınçlı buhar bulunur. Kompresör yönteminin ikinci avantajı buradadır: vana düzeni değiştirilerek aynı kompresör bu kez tankerden buhar çeker ve depolama tankına basar. Böylece tankerde kalan ürünün önemli bir kısmı atmosfere verilmeden veya yakılmadan geri kazanılır. Akış yönünün değiştirilmesi için dört yollu vana gibi düzenler kullanılır. Kompresör girişine konan sıvı tutucu, buhar hattından sürüklenebilecek sıvının kompresöre girmesini önler.

Pompa mı, kompresör mü?

Bazı tesislerde iki yöntem birlikte kurulur: sıvının büyük kısmı pompayla aktarılır, kompresör ise boşaltım sonundaki buhar geri kazanımı ve pompanın zorlandığı durumlar için kullanılır. Tanker filosunun karışık olduğu, farklı bağlantı düzenlerinin bir arada bulunduğu terminallerde bu esneklik ayrıca değerlidir.

Boşaltım sonu: tanker ne zaman "boş" sayılır?

Sıvı aktarımı bittiğinde tankerde buhar fazında ürün kalır; tanker basınç altındadır ve bu durum normaldir. Buhar geri kazanımının nerede durdurulacağı, tanker sahibinin ve taşıma mevzuatının öngördüğü asgari iç basınç, ürünün cinsi ve boşaltım süresi dikkate alınarak işletme prosedürüyle tanımlanır. Bu sınır, tankerin iç basıncının kontrolsüz biçimde düşürülmemesi için kompresör kontrol mantığına da yansıtılmalıdır.

Alınan miktar nasıl belirlenir?

Boşaltım hattına bir ölçüm skidi konursa, sayaçta sıvı fazın korunması dolumdaki kadar önemlidir; tanker sonuna doğru sıvıyla birlikte buhar da gelmeye başlar ve bu dönem ölçüm hatası açısından en riskli bölümdür. Kompresör yönteminde geri kazanılan buhar sıvı sayacından geçmez; bu miktarın kantar farkıyla mı, ayrı bir ölçümle mi yoksa sözleşmede tanımlı bir yaklaşımla mı dikkate alınacağı önceden kararlaştırılmalıdır. Ölçüm skidi tasarımı LPG ölçüm skidleri, ticari ölçüm yaklaşımı ise LPG ticari teslim sayfasında ele alınır.

Boşaltım noktasında emniyet

·         Her iki hatta kapama: Sıvı ve buhar hatlarının tanker bağlantısına yakın noktalarında uzaktan kapatılabilen vanalar; tankerin kendi iç vanalarıyla birlikte kapanacak şekilde kurgulanır.

·         Tanker tasarım basıncına saygı: Kompresörle basınç uygulanırken tankerin izin verilen basıncı aşılmamalıdır; kompresör basma tarafında basınç sınırlaması ve emniyet vanaları öngörülür.

·         Hortum ve kol ayrılması: Kopma kaplinleri ve boşaltım sonrası hortumda kalan sıvının güvenle tahliyesi.

·         Topraklama ve izinler: Topraklama, araç konumu ve bağlantı durumu doğrulanmadan pompa veya kompresör çalışmaz.

Acil durdurma zincirinin kapsamı ve kilitleme listesi risk değerlendirmesine göre belirlenir; ayrıntılar LPG terminallerinde ESD ve emniyet kilitleme sistemleri sayfasındadır.

TLY Enerji'nin boşaltım projelerindeki rolü

TLY Enerji, LPG boşaltım tesislerinde yöntem seçimini proses verileri üzerinden değerlendirir; pompa, akış ölçer, emniyet vanası ve kontrol sistemi gibi ekipmanların tedarikini ve otomasyon kurgusunu üstlenebilir. Proje kapsamına göre montaj, test ve devreye alma aşamalarında da mühendislik desteği sağlanır. Kompresör paketinin, ölçüm skidinin ve saha borulamasının hangi tarafın tedarikinde olacağı projeye göre birlikte netleştirilir.

Boşaltım yöntemi seçimi için paylaşılması gerekenler

·         Gelen tanker ve vagon tipleri, sıvı ve buhar bağlantılarının konumu

·         Günlük boşaltım sayısı ve kabul edilebilir boşaltım süresi

·         Depolama tanklarının tasarım basıncı, doluluk işletme aralığı ve tankere olan mesafesi

·         Boşaltım sonunda buhar geri kazanımı istenip istenmediği

·         Alınan miktarın kantarla mı, sayaçla mı belirleneceği

·         Mevcut pompa veya kompresör altyapısı ve enerji beslemesi

İlgili LPG sayfaları

·         LPG dolum ve boşaltım skidleri: Pompa veya kompresörlü boşaltım ekipmanının ön montajlı paket kapsamı.

·         LPG buhar dönüş sistemleri: Tanker ile depolama tankı arasındaki buhar hattının işlevi.

·         LPG ESD ve emniyet kilitlemeleri: Boşaltım noktasındaki acil kapama ve kilitleme mantığı.

·         Tanker boşaltım sistemleri: Akışkandan bağımsız boşaltım zinciri ve miktar mutabakatı.

LPG boşaltımı hakkında sorular

Kompresörle boşaltım pompadan daha mı yavaştır?

Genel bir kural yoktur. Kompresörle boşaltımda aktarım hızı, tanker ile depolama tankı arasında oluşturulan basınç farkına, sıvı hattının çapına ve kompresör kapasitesine bağlıdır. Pompalı boşaltımda ise hız pompa debisiyle belirlenir, ancak emme koşulları zayıfsa pompa beklenen debiye ulaşamayabilir. Karşılaştırma, tesisin gerçek hat ve tank verileriyle yapılmalıdır.

Boşaltım sonunda tankerdeki buhar neden geri alınır?

Sıvı bittiğinde tankerde basınçlı buhar hâlinde ürün kalır. Bu buharın kompresörle depolama tankına alınması, ürünün atmosfere verilmeden veya yakılmadan tesiste tutulmasını sağlar. Ne kadar geri alınacağı, tankerin korunması gereken asgari basıncı ve boşaltım süresi dikkate alınarak işletme prosedüründe belirlenir.

Kompresör kullanılırken sıvı kompresöre girebilir mi?

Buhar hattında yoğuşan veya sürüklenen sıvı kompresöre ulaşabilir ve makineye zarar verebilir. Bu nedenle kompresör girişine sıvı tutucu konur, buhar hatları sıvı birikmeyecek şekilde düzenlenir ve basınç farkı gereğinden yüksek tutulmaz; çünkü aşırı sıkıştırılan buhar soğuk yüzeylerde yoğuşmaya daha yatkındır.

Tankerin kendi pompası varken terminalde pompa gerekir mi?

Tanker üzerindeki pompa, terminalde ayrı ekipman gerektirmeden boşaltım yapılmasını sağlayabilir. Ancak terminal; farklı araç tiplerini kabul edecekse, buhar geri kazanımı istiyorsa veya boşaltımı kendi kontrol ve kilitleme sistemine bağlamak istiyorsa kendi pompası veya kompresörü tercih edilebilir. Karar, filo yapısına ve sorumluluk paylaşımına göre verilir.