Biyoyakıt ve Etanol Ticari Teslim Ölçüm Sistemleri

Biyoyakıt satışında ticari miktar, sayacın okuduğu hacmin ürüne özgü bir yöntemle referans sıcaklığa (veya kütleye) dönüştürülmesiyle belirlenir; harman ürünlerde buna her bileşenin ayrı ayrı kayıt altına alınması eklenir. Fosil akaryakıttaki ticari teslim mantığı burada da geçerlidir, ancak iki fark tasarımı değiştirir: etanol ve biyodizelin sıcaklıkla hacim değişimi fosil üründen farklı hesaplanır ve satılan harmanın içindeki biyobileşen miktarı çoğu zaman ayrıca raporlanması gereken bir veridir.

Ticari teslim skidinin genel yapısı, doğrulama düzenekleri ve mühürleme esasları ticari teslim tanker dolum skidleri sayfasında; akaryakıtta referans sıcaklığa dönüşümün temel mantığı ise akaryakıt ticari teslim sayfasında anlatılmıştır. Bu sayfa biyobileşenlere özgü farklara odaklanır.

Hacim düzeltmesi neden ürüne özgüdür?

Sıvı yakıtlar ısındıkça genleşir; aynı kütle sıcak günde daha büyük hacim gösterir. Ticari miktarı sıcaklıktan bağımsız hale getirmek için ölçülen hacim, ürün yoğunluğuna ve sıcaklığına bağlı bir düzeltme faktörüyle referans sıcaklığa çevrilir. Bu faktörü veren bağıntılar ürün ailesine göre farklıdır. Etanol için bu durum açıkça tanımlanmıştır: denatüre yakıt etanolünün yoğunluğu ve hacim düzeltme faktörleri için ayrı bir API ölçüm standardı bulunur; etanol ile benzin bileşenlerinden oluşan harmanlar için de ayrı bir standart yayımlanmıştır.

Biyodizel (FAME) ve HVO için hangi düzeltme yönteminin uygulanacağı ise ürün, pazar ve sözleşmeye göre netleştirilmesi gereken bir konudur. Pratikte bu, akış bilgisayarında veya dolum kontrolöründe her ürün koduna ayrı bir hesaplama yöntemi ve parametre seti tanımlanması anlamına gelir. Yanlış tabloyla yapılan düzeltme, sayaç ne kadar doğru olursa olsun faturalanan miktarda sistematik hata yaratır.

Harmanda hangi miktar faturalanır?

Dolum sırasında harmanlanan bir üründe üç ayrı miktar bilgisi oluşabilir: fosil bileşen sayacının miktarı, biyobileşen sayacının miktarı ve varsa harmanlanmış akışın toplam miktarı. Her bileşen kendi sıcaklığında ve kendi düzeltme yöntemiyle referans hacme çevrilir. Bileşen toplamları ile harman akışı ölçümü arasında fark çıkabilir; bu nedenle faturanın toplam harman üzerinden mi, bileşen toplamları üzerinden mi kesileceği ve farkın nasıl ele alınacağı sözleşmede önceden tanımlanmalıdır.

Bileşen bazlı raporlama

Birçok pazarda biyobileşen miktarı; harmanlama zorunluluklarının, vergi uygulamalarının veya teşvik mekanizmalarının takibi için ayrıca raporlanır. Hangi verinin, hangi esasla ve hangi sıklıkla raporlanacağı ulusal mevzuata bağlıdır ve sistem tasarımından önce netleştirilmelidir. Ölçüm sistemi açısından önemli olan, her dolum kaydında aşağıdaki bilgilerin değiştirilemez ve izlenebilir biçimde bir arada tutulmasıdır:

·         Ürün kodu ve harman reçetesi

·         Her bileşen için işletme hacmi, ölçüm sıcaklığı, kullanılan yoğunluk ve referans hacim

·         Kullanılan düzeltme yöntemi ve sayaç faktörleri

·         Gerçekleşen harman oranı ve sapma alarmları

·         Parametre değişiklikleri ve olay kayıtları

ABD'deki biyodizel kalite programı kapsamındaki dağıtıcıların harman oranlarının doğruluğunu izlemesinin öngörülmesi, bileşen kaydının yalnız vergi değil kalite güvencesi için de kullanıldığını gösteren bir örnektir.

Yasal metroloji ve doğruluk sınıfı

Su dışındaki sıvılar için sürekli ve dinamik ölçüm sistemleri, OIML R 117 ve Avrupa Birliği'nde Ölçü Aletleri Direktifi'nin (MID) ilgili eki kapsamında değerlendirilir. Bu belgelerde karayolu tankeri dolum ve boşaltımına yönelik ölçüm sistemleri 0,5 doğruluk sınıfında yer alır ve ölçüm sisteminin bütünü için izin verilen hata, sayaç için tanımlanan hatadan daha geniştir. Referans şartlara dönüştürme yapan hesaplama birimi de ölçüm sisteminin bir parçası olarak ele alınır. Bir satış noktasının yasal metroloji kontrolüne tabi olup olmadığı ve hangi onayların gerektiği ise ulusal mevzuata göre belirlenir; tek bir sayacın onayı bütün sistemin uygunluğunu göstermez.

Doğrulama: her ürün için ayrı sayaç faktörü

Etanol, FAME, HVO ve fosil ürün viskozite ve yoğunluk bakımından farklıdır; aynı sayaç her üründe aynı faktörle çalışmayabilir. Bu nedenle ticari ölçüm yapılan hatlarda sayaç faktörü ürün bazında, gerçek ürünle ve işletme debisine yakın koşullarda belirlenir. Doğrulama sabit veya taşınabilir prover, referans (master) sayaç ya da kalibrasyon kabı ile yapılabilir; yöntem ve periyot sözleşme ve mevzuatla belirlenir. Coriolis sayaçlar kütle, yoğunluk ve sıcaklığı aynı anda ölçtüğünden, özellikle ürün yoğunluğunun değişken olduğu biyobileşen hatlarında düzeltme hesabına doğrudan veri sağlayabilir.

Tasarım kriterleri

TLY Enerji'nin katkısı

Proje kapsamına bağlı olarak TLY Enerji; ürüne uygun sayaç teknolojisinin seçimi, sayaç, sıcaklık ve yoğunluk ölçüm ekipmanlarının tedariki, ölçüm verilerinin PLC ve SCADA tarafına aktarılması, montaj, test ve devreye alma aşamalarında mühendislik desteği sağlayabilir. Yasal metroloji onayları ve ulusal raporlama yükümlülükleri proje başında işletmeciyle birlikte ele alınır; tedarik sınırı teknik şartnameyle netleştirilir.

Teklif öncesi netleştirilecek konular

·         Satılacak ürünler, harman seviyeleri ve her birinin satış esası

·         Uygulanacak hacim düzeltme yöntemleri ve referans sıcaklık

·         Bileşen bazlı raporlama gereksinimi ve verinin aktarılacağı sistem

·         Yasal metroloji kapsamı ve mevcut ekipmanın onay durumu

·         Tercih edilen doğrulama yöntemi ve periyodu

·         Dolum debisi, dolum kolu sayısı ve mevcut dolum kontrol altyapısı

İlgili sayfalar

·         Etanol ölçüm skidleri: Etanol hattında teknoloji seçimi ve sıcaklık etkisi.

·         Biyoyakıt ölçüm skidleri: FAME ve HVO hatlarında viskozite ve sıcaklığın ölçüme etkisi.

·         Biyoyakıt harmanlama sistemleri: Bileşen miktarlarının oluştuğu harmanlama noktası ve oran kontrolü.

·         Akaryakıt ticari teslim ölçüm sistemleri: Fosil akaryakıtta referans sıcaklığa dönüşüm ve satış pratiği.

·         Ticari teslim tanker dolum skidleri: Ticari teslim skidinin bileşenleri ve doğrulama düzenekleri.

Biyoyakıtta ticari ölçüm hakkında sorular

Etanol için akaryakıt düzeltme tabloları kullanılabilir mi?

Etanolün sıcaklıkla hacim değişimi fosil ürünlerden farklıdır ve denatüre yakıt etanolü için yoğunluk ve hacim düzeltme faktörlerini veren ayrı bir API ölçüm standardı bulunur. Etanol ile benzin bileşenlerinden oluşan harmanlar için de ayrı bir standart yayımlanmıştır. Hangi yöntemin uygulanacağı sözleşme ve ulusal mevzuatla belirlenmeli, akış bilgisayarında her ürün için doğru parametre seti tanımlanmalıdır.

Harmanlanmış üründe biyobileşen miktarı nasıl belgelenir?

Oransal harmanlamada her bileşen kendi sayacında ölçülür ve kendi sıcaklığı ile düzeltme yöntemi kullanılarak referans hacme çevrilir. Dolum kaydında bileşen miktarları, ölçüm sıcaklıkları, kullanılan yöntem ve gerçekleşen oran birlikte saklanır. Bu kayıtların değiştirilemez ve izlenebilir tutulması, mevzuatın öngördüğü raporlamanın temelini oluşturur.

Aynı sayaç hem biyodizel hem dizel için ticari ölçüm yapabilir mi?

Yapabilir, ancak ürünlerin viskozite ve yoğunlukları farklı olduğu için sayaç faktörünün her ürün için ayrı belirlenmesi ve doğrulamanın gerçek ürünle yapılması gerekir. Kontrolör, ürün koduna göre doğru faktörü ve düzeltme yöntemini otomatik seçmelidir. Ürün değişiminde hatta kalan önceki ürünün etkisi de sözleşmede nasıl ele alınacağıyla birlikte değerlendirilir.

Biyoyakıt satışında yasal metroloji zorunlu mudur?

Bu, ürünün satıldığı ülkenin mevzuatına bağlıdır. Avrupa Birliği'nde su dışındaki sıvıların dinamik ölçüm sistemleri Ölçü Aletleri Direktifi kapsamında düzenlenir ve karayolu tankeri dolumu genellikle 0,5 doğruluk sınıfında ele alınır. Uluslararası çerçeveyi OIML R 117 verir. Tek bir sayacın onayı, tek başına bütün ölçüm sisteminin uygun olduğu anlamına gelmez; sistem bütün olarak değerlendirilir.