Karşılaştırılabilir bir RMS/PRMS teklifi için tedarikçiye en az şu veriler verilmelidir: birimi ve gösterge/mutlak ayrımı yazılmış en düşük ve en yüksek giriş basıncı; istenen çıkış basıncı ve kabul edilebilir sapma; aşağı akış sisteminin izin verilen en yüksek işletme basıncı; hangi referans sıcaklık ve mutlak basınçta ifade edildiği belirtilmiş en düşük, normal ve en yüksek debi; gaz bileşimi ve kirletici bilgisi; giriş gazı ve ortam sıcaklık aralığı; hat sayısı ve yedeklilik beklentisi; ölçümün amacı. Bunlara ölçüm teknolojisi tercihi, hacim dönüştürme ve telemetri, koku verme sorumluluğu, tehlikeli alan sınıflandırması, saha koşulları, şebeke operatörü şartnamesi, istenen belge ve testler ve teslim sınırı eklenir.
Bu liste, yüksek basınçlı bir hattan beslenen ve belirli bir tüketiciye ya da teslim noktasına hizmet eden basınç düşürme ve ölçüm istasyonları için geçerlidir. İletimden dağıtıma geçişteki şehir giriş istasyonlarında işletmeciler arası sorumluluk sınırı ve koku verme gibi başlıklar ağırlık kazanır; şebeke operatörünün kendi şartnamesi varsa öncelik ondadır. Yazı istasyonun nasıl kurgulandığını değil, veriler eksik verildiğinde tasarımın ve tekliflerin nasıl ayrıştığını ele alır.
Eksik veri teklif masasında neye dönüşür?
RFQ'da bir veri eksik olduğunda tedarikçi teklif vermekten vazgeçmez; boşluğu kendi varsayımıyla doldurur. Biri en yüksek giriş basıncı olarak boru hattının tasarım basıncını alır, diğeri bildirilen normal işletme basıncını esas alır. Biri hatları bugünkü debiye göre boyutlandırır, diğeri kapasite artışı payı ekler. Biri ısıtıcıyı kapsama koyar, diğeri gerekirse ayrıca fiyatlandırılacağını not eder. Sonuçta fiyat farkı kalite ya da verimlilik farkını değil, farklı istasyonların fiyatlandırıldığını gösterir.
Bunun üç tipik sonucu vardır: teknik eşleştirme turları uzar; en düşük fiyatlı teklif çoğu zaman en iyimser varsayımı yapan teklif olur; varsayımlar sipariş sonrası proje verisiyle çeliştiğinde regülatör, sayaç ya da ısıtıcı değişikliği ve ek maliyet gündeme gelir. RFQ'nun amacı yalnız fiyat toplamak değil, bütün tedarikçileri aynı tasarım girdisiyle çalıştırmaktır.
Hangi eksik veri hangi kararı belirsiz bırakır?
Eksik veri, belirsiz kalan tasarım kararı ve tekliflerde görülen ayrışma
Eksik veya belirsiz veri | Belirsiz kalan tasarım kararı | Tekliflerde görülen ayrışma |
Giriş basıncı tek değer olarak verilmiş | Regülatörün en düşük giriş basıncında yeterli kapasitesi; en yüksek basınçta basınç oranı ve gürültü; boru ve flanş basınç sınıfı | Farklı regülatör çapı ve basınç sınıfı; bazı tekliflerde düşük giriş basıncında kapasite yetersizliği riski |
Çıkış basıncı var, sapma ve aşağı akışın izin verilen en yüksek basıncı yok | Regülatörden beklenen kontrol doğruluğu; monitör ve emniyet kapama işlevlerinin yerleşeceği basınç aralığı | Farklı regülatör sınıfı ve pilot düzeni; emniyet katmanları tekliften teklife değişir |
Debi tek değer ve referans koşulu yazılmamış | Hat kapasitesi, sayacın ölçüm aralığı, hat sayısı | Biri tek hat ve büyük sayaç, diğeri farklı kapasitede paralel hatlar önerir; sayaç çapları uyuşmaz |
Gaz bileşimi ve kirleticiler bilinmiyor | Filtre veya separatör tipi, malzeme, soğuma değerlendirmesi, hacim dönüşümünde sıkıştırılabilirlik yöntemi | Kimi teklif yalnız kuru gaz filtresi, kimi sıvı ayırıcı içerir; dönüşüm farklı varsayımla kurulur |
Giriş gazı ve ortam sıcaklığı verilmemiş | Isıtma ihtiyacı ve ısı yükü; ekipmanın sıcaklık aralığı; kabin veya ısıl izolasyon | Isıtıcılı ve ısıtıcısız teklifler yan yana gelir |
Yedeklilik tanımlanmamış | Regülasyon ve ölçüm hattı sayısı; bakımda beslemenin ve ölçümün nasıl süreceği | Tek hatlı ve 2×%100 düzenler aynı listede; fiyat farkının büyük kısmı buradan gelir |
Ölçüm amacı belirtilmemiş | Sayaç ve dönüştürücü sınıfı, doğrulama, kayıt, by-pass kuralı | Proses izleme düzeyinde ölçüm ile faturalamaya esas ölçüm aynı kalemde fiyatlanır |
Debi verisinde referans koşul neden ayrıca yazılmalı?
Doğalgaz debisi çoğunlukla referans koşullara dönüştürülmüş hacim olarak verilir; ancak standart ya da normal metreküpün hangi sıcaklık ve basınca karşılık geldiği her sözleşmede aynı değildir. ISO 13443'ün özeti de referans koşulların çeşitliliğinin karışıklık yarattığını ve bu farkın gözden kaçmasının özellikle ticari teslimde ciddi sonuçlar doğurabileceğini vurgular. Sayaç ise gazı işletme koşullarında, yani bulunduğu noktadaki basınç ve sıcaklıkta görür; referans koşullara dönüşüm hacim dönüştürücü veya akış bilgisayarında basınç, sıcaklık ve gaz bileşimiyle yapılır. Bu yüzden RFQ'da debi referans sıcaklık ve referans mutlak basınçla birlikte yazılmalı, işletme basınçlarının gösterge (bar(g)) mı mutlak (bar(a)) mı olduğu da belirtilmelidir.
Örnek senaryo: aynı gaz, farklı sayılar
Aşağıdaki eğitici hesap, varsayımlar görünür olsun diye basitleştirilmiştir: gaz ideal kabul edilmiş (sıkıştırılabilirlik etkisi yok sayılmış), referans koşul 15 °C ve 1,01325 bar(a), işletme sıcaklığı da 15 °C alınmıştır. Gerçek boyutlandırmada sıkıştırılabilirlik faktörü ve gerçek işletme sıcaklığı kullanılır; sonuçlar tasarım değeri değildir.
Eğitici hesap: referans koşul ve basınç biriminin sayaç hacmine etkisi
Durum | Hesap | Sonuç |
Referans koşulda 10 000 m³/h; sayaç 20 bar(g) giriş tarafında | 10 000 × 1,01325 / 21,01325 | ≈ 482 m³/h işletme hacmi |
Aynı gaz; sayaç 4 bar(g) çıkış tarafında | 10 000 × 1,01325 / 5,01325 | ≈ 2 021 m³/h (yaklaşık 4,2 kat) |
20 bar gösterge basıncı mutlak sanılırsa | 10 000 × 1,01325 / 20 | ≈ 507 m³/h (yaklaşık %5 sapma) |
0 °C referansla 10 000 m³/h olarak verilen gaz, 15 °C referansla ifade edilirse | 10 000 × 288,15 / 273,15 | ≈ 10 549 m³/h (yaklaşık %5,5 fark) |
Tablo iki şeyi gösterir. Sayacın regülasyondan önce mi sonra mı konumlandığı, aynı gaz miktarı için işletme hacmini birkaç kat değiştirebilir. Birim veya referans koşuldaki küçük bir belirsizlik ise yüzde birkaçlık fark yaratır; bu fark tekliflerdeki sayaç çaplarının ve ölçüm aralıklarının neden uyuşmadığını çoğu zaman açıklar.
RFQ bilgi formu
Form, müşterinin ya da EPC ekibinin doldurup teklif talebine ekleyebileceği biçimde düzenlenmiştir. Bilinmeyen alan boş bırakılmamalı, bilinmiyor diye işaretlenmeli ve tedarikçiden bu alan için kullandığı varsayımı teklifinde açıkça yazması istenmelidir.
RMS/PRMS RFQ bilgi formu
Veri | Birim / format | Neden gerekli | Eksikse etkisi |
İstasyonun rolü ve beslenen tüketici | Metin: tesis girişi, bölge beslemesi, santral, teslim noktası | Kapsamı ve besleme sürekliliği beklentisini belirler | İstasyon tipi ve yedeklilik farklı yorumlanır |
Giriş basıncı: en düşük / normal / en yüksek | bar(g) veya bar(a) açıkça; ayrıca hattın tasarım basıncı | Regülatör kapasitesi en düşük giriş basıncında, basınç oranı ve gürültü en yüksek basınçta kontrol edilir; basınç sınıfı | Regülatör çapı ve basınç sınıfı tekliften teklife değişir |
Çıkış basıncı ve kabul edilebilir sapma | bar(g); ± değer veya izin verilen aralık | Regülatörün kontrol doğruluğu ve pilot seçimi | Gerekenden gevşek ya da gereksiz sıkı regülasyon fiyatlanır |
Aşağı akışın izin verilen en yüksek işletme basıncı | bar(g) | Emniyet kapama ve tahliye işlevlerinin üst sınırı | Emniyet zinciri tanımsız kalır; teklifler karşılaştırılamaz |
Debi: en düşük / normal / en yüksek | m³/h ile birlikte referans sıcaklık (°C) ve referans mutlak basınç; ya da kg/h | Hat kapasitesi, sayacın ölçüm aralığı, hat sayısı | Sayaç çapı ve hat düzeni uyuşmaz; düşük debide ölçüm aralığı dışına çıkılabilir |
Mevsimsel profil ve gelecekteki kapasite | Yaz/kış dağılımı; hedef yıl ve beklenen en yüksek debi | Genişleme payı, ayrılmış hat yeri veya sonradan eklenecek hat | Bir teklif bugüne, diğeri geleceğe boyutlanır |
Gaz bileşimi ve kalite | Mol % analiz veya şebeke kalite aralığı; bağıl yoğunluk, ısıl değer | Hacim dönüşümü, soğuma değerlendirmesi, malzeme | Dönüşüm ve ısıtma değerlendirmesi farklı varsayımla yapılır |
Toz, sıvı ve su içeriği | Bilinen kirleticiler; su çiy noktası verisi varsa | Filtre veya separatör tipi; soğumada hidrat riski | Filtrasyon kapsamı ve sıvı tutma kapasitesi eşit olmaz |
Giriş gazı sıcaklığı | °C, en düşük / en yüksek | Basınç düşümündeki soğumanın ve ısıtma ihtiyacının değerlendirilmesi | Isıtıcılı ve ısıtıcısız teklifler karşılaştırılır |
Ortam sıcaklığı ve iklim | °C, en düşük / en yüksek; kar, rüzgâr, deniz kıyısı | Ekipman sıcaklık aralığı, kabin, ısıl izolasyon, pano iklimlendirme | Açık saha veya kabin tercihi belirsiz kalır |
Hat sayısı ve yedeklilik | Örn. regülasyon 2×%100, ölçüm 1+1; aktif/monitör regülatör ve emniyet kapama işlevinin istenip istenmediği | Besleme sürekliliği ve bakım sırasında ölçüm | Fiyat farkının büyük kısmı farklı düzenlerden gelir |
Ölçüm amacı | Proses izleme / faturalamaya esas ticari ölçüm / yasal metroloji kapsamında ölçüm | Sayaç ve dönüştürücü sınıfı, doğrulama, kayıt, by-pass kuralı | Gereksinimleri farklı sistemler aynı kalemde fiyatlanır |
Ölçüm teknolojisi tercihi | Tercih yoksa açık; varsa gerekçesi (mevcut altyapı, yedek parça) | Sayaç tipi, düz boru, regülatöre göre konum | Teklifler farklı teknolojilerle gelir ve doğrudan karşılaştırılamaz |
Hacim dönüştürme, akış bilgisayarı, telemetri | Dönüştürücü mü akış bilgisayarı mı; sıkıştırılabilirlik yöntemi; haberleşme protokolü ve SCADA arayüzü | Hesap zinciri ve veri aktarımı | Dönüşüm cihazı veya haberleşme kapsam dışında kalabilir |
Koku verme | Gerekli mi, kimin sorumluluğunda, istasyonda mı | Ekipman ve koku maddesi depolama kapsamı | Bir teklif içerir, diğeri içermez |
Tehlikeli alan sınıflandırması | Proje belgesi: IEC 60079-10-1 gibi bir yöntemle hazırlanmış sınıflandırma çizimi veya raporu | Elektrikli ekipman ve pano seçimi | Ekipman koruma tipi varsayıma kalır |
Saha ve yerleşim | Yerleşim planı, ayrılan alan, giriş/çıkış yönü, kot, erişim | Skid boyutları, kabin, taşıma | Yerleşim sonradan değişir; boru ve temel işleri artar |
Şebeke operatörü şartnamesi | Belge adı ve revizyonu | Zorunlu düzen, malzeme ve belge şartları | Şartnameye uymayan teklif sonradan revize edilir |
İstenen belgeler ve testler | Liste: hesaplar, malzeme sertifikaları, basınç ve fonksiyon testleri, kabul testi beklentisi | Belge ve test kapsamı maliyeti etkiler | Eksiklik teslim aşamasında ortaya çıkar |
Teslim sınırı | Flanş noktaları, temel, kablolama, devreye alma, eğitim | Kapsamı eşitler | Görünür fiyat farkı kapsam farkından gelir |
Sıcaklık ve gaz kalitesi neden ayrı satırlarda?
Basınç düşürüldüğünde gaz soğur (Joule-Thomson etkisi). Soğumanın büyüklüğü basınç farkına, giriş sıcaklığına ve gaz bileşimine bağlıdır; doğalgaz ölçümünde kullanılmak üzere Joule-Thomson katsayısının hesap yöntemi ISO 20765-5'te tanımlanmıştır. Bu nedenle tek bir sabit katsayıyla yapılan kaba tahmin teklif karşılaştırmasında güvenilir bir dayanak olmaz; ısıtma kararı en düşük giriş sıcaklığı ve en büyük basınç farkı için hesaplanan çıkış sıcaklığına göre verilir. Gazda su varsa soğuma hidrat oluşumuna da zemin hazırlayabilir. Ortam sıcaklığı ise ayrı bir girdidir: regülatör ve emniyet kapama cihazlarına ait Avrupa ürün standartlarının (EN 334, EN 14382) katalog özetleri kapsamı −20 °C ile +60 °C arasıyla tanımlar; saha koşulları bu aralığın dışına çıkabiliyorsa ekipman seçimi ve kabin ihtiyacı ayrıca değerlendirilir.
Teklifleri karşılaştırılabilir kılmak için tedarikçiden ne istenmeli?
· Varsayımlar listesi: formda bilinmiyor diye işaretlenen her alan için kullanılan değer.
· Sapma listesi: şartnameden ve formdan her sapma, gerekçesiyle.
· Hat bazında boyutlandırma özeti: en düşük giriş basıncında ve en yüksek debide regülatör kapasitesi; sayacın ölçüm aralığının istenen debi aralığıyla karşılaştırılması.
· Regülatör performansı aynı terimlerle: regülatör veri sayfalarında kontrol doğruluğu ve kapanma basıncı sınıf olarak verilebilir ve sınıf set basıncına ve pilota bağlı olabilir; beyanın hangi set basıncı ve pilot için geçerli olduğu istenmelidir.
· Emniyet işlevlerinin tanımı: aktif/monitör regülatör ve emniyet kapama işlevinin hangi hatta bulunduğu. Regülatörler her zaman emniyet cihazı olarak tasarlanmaz; aşırı basınç koruması ayrı bir işlev olarak gösterilmelidir.
· Isıtma kararının dayanağı: en kötü durum için hesaplanan çıkış sıcaklığı ve kullanılan yöntem.
· Ölçüm sistemi beyanı: yalnız sayaç doğruluğu değil, dönüşüm dahil sistemin sınıfı veya belirsizliği. EN 1776 ve OIML R 140 ölçüm sistemi için sayaçtan ayrı gereksinimler tanımlar.
· Kapsam matrisi: teslim sınırına göre her kalemin dahil veya hariç olduğu.
Formun sınırları
· Form tasarım ve güvenlik incelemesinin yerine geçmez. Emniyet kapama ve tahliye ayarları ile koruma katmanlarının sayısı, aşağı akışın izin verilen en yüksek basıncından ve risk değerlendirmesinden proje bazında belirlenir; bu yazı ayar değeri önermez.
· Ölçüm noktasının yasal metroloji kapsamına girip girmediği ve hangi onay ya da doğrulamayı gerektirdiği ülke mevzuatına ve sözleşmeye bağlıdır; form yalnız ölçümün amacını sorar.
· Şebeke operatörünün şartnamesi varsa formdaki tercihler onunla çelişmemelidir; çelişki varsa şartname esas alınır.
· Koku verme yükümlülüğü, yeri ve doğrulaması ulusal düzenleme ve işletmeciler arası anlaşmalarla belirlenir. Basınç düzenleme istasyonu standardı EN 12186'nın katalog özetine göre koku verme gibi yardımcı tesisler kapsam dışındadır; bu nedenle ayrı bir şartname başlığı olarak tanımlanmalıdır.
· Hidrojen katkılı gaz veya ham/ekşi gaz gibi alışılmış şebeke gazı dışındaki durumlarda standart kapsamları ayrıca kontrol edilmelidir; örneğin EN 1776'nın güncel özeti ham/ekşi gazı ve belirli hidrojen karışım aralıklarını kapsam dışında bırakır.
İlgili sayfalar
· Doğalgaz basınç düşürme ve ölçüm istasyonları (RMS/PRMS): İstasyonun akış düzeni, emniyet zinciri ve hat yedekliliği burada anlatılır.
· Doğalgaz ısıtma, regülasyon ve ölçüm skidleri: Sıcaklık verileri ısıtma ihtiyacını gösterdiğinde ısıtıcının istasyondaki yeri.
· Şehir giriş istasyonları: Koku verme ve işletmeciler arası sorumluluk sınırının öne çıktığı istasyonlar.
· Doğalgaz ölçümünde orifis mi ultrasonik mi?: Formdaki ölçüm teknolojisi tercihini senaryoya göre değerlendirmek için.
· Akış bilgisayarı mı PLC mi?: Hacim dönüştürme ve faturalandırma verisinin izlenebilirliği için.