Tek hazneli, çift hazneli ve çift izolasyonlu orifis fitting nasıl seçilir?

Kısa yanıt: Üç yapıda da ölçüm prensibi aynıdır; seçimi plakaya hangi koşulda erişileceği belirler. Tek hazneli fitting, plaka değişimi için fittingin bulunduğu hat bölümünün izole edilip basıncının alınabildiği ya da akışın bypass veya yedek ölçüm koluna alınabildiği noktalarda yeterlidir. Çift hazneli fitting, plakanın akış kesilmeden muayene edilmesi ve değiştirilmesi gerektiğinde değerlendirilir. Çift izolasyonlu fitting ise tesisin izolasyon politikası, plakanın alındığı hazne açılmadan önce iki bağımsız bariyer ve arada tahliye ile kanıtlanmış izolasyon istiyorsa gündeme gelir.

Bu yanıt; plaka değişim sıklığı, duruşun ve ölçümsüz geçen sürenin maliyeti ve tesisin izolasyon standardı netleştiğinde geçerlidir. Üç yapı eş anlamlı değildir: en sık karışıklık, her çift hazneli fittingin çift izolasyon sağladığının düşünülmesidir. Basınç altında plaka değişiminin nasıl yapılacağı bu yazının konusu değildir; adımlar, vana sırası, kontroller ve kilitleme, üreticinin kullanım kılavuzuna ve tesisin onaylı prosedürüne göre yetkin personel tarafından uygulanır.

Üç yapıyı ayıran şey: plakaya erişim ve izolasyon sınırı

Tek hazneli fittingde plaka, hat basıncına açık tek bir bölümde durur ve gövdedeki erişim kapağından çıkarılır. Klasik orifis flanş çiftine göre avantajı, flanşları ayırmadan plakaya ulaşılabilmesidir. Ancak kapak açılmadan önce fittingin bulunduğu hat bölümü vanalarla izole edilmeli ve basıncı alınmalıdır. Bu sırada ölçüm noktası devre dışıdır; akışın sürmesi gerekiyorsa akış bypass hattına veya yedek ölçüm koluna alınır. Yani izolasyon sınırı fittingin içinde değil, tesisin hat tasarımındadır.

Çift hazneli fittingde gövdede ikinci bir erişim haznesi vardır. Plaka, hat basınç altındayken bu hazneye alınır; hazne hattan bir ayırıcıyla ayrılıp boşaltıldıktan sonra plaka çıkarılır. Akış kesilmez. Gözden kaçan nokta şudur: plaka erişim haznesindeyken akış yolunda daraltma olmadığı için fark basınç oluşmaz ve bu kısa aralık ölçümsüz geçer. Bu sürenin nasıl kayda alınacağı istasyonun ölçüm prosedürü ve varsa ticari teslim sözleşmesi tarafından belirlenmelidir.

Çift izolasyonlu fitting, çift hazneli prensibe erişim haznesi ile hat arasında iki bağımsız bariyer ve bunların arasında bir tahliye noktası ekler; bu düzen çift blok ve tahliye (DBB) olarak bilinir. Fark yalnız bariyer sayısı değildir: ara boşluk tahliye edildikten sonra basıncın yeniden yükselip yükselmediği izlenerek izolasyonun etkinliği hazne açılmadan önce doğrulanabilir.

Kanıtlanmış izolasyon ne demek, ne demek değil?

İngiltere sağlık ve güvenlik kurumu HSE'nin HSG253 rehberi izolasyon yöntemlerini üç kategoride ele alır: Kategori I pozitif izolasyon (fiziksel ayırma), Kategori II kanıtlanmış izolasyon ve Kategori III kanıtlanmamış izolasyon. Kategori II, vana ile yapılan ve vana kapanmasının etkinliğinin müdahale başlamadan önce tahliye noktaları üzerinden doğrulanabildiği izolasyondur. Rehber bu kategori içindeki yöntemlerin eşdeğer olmadığını, mekanik güvenliğin DBB'de en yüksek, tek blok ve tahliyede en düşük olduğunu belirtir.

EPS Leading belgesine göre çift izolasyonlu meter2di, HSG253 ile uyumlu olarak DBB yöntemiyle Kategori II kanıtlanmış izolasyon sınıfındadır; doğrulama HP ve LP manometrelerle görünür kılınır, valf ve iç hazne şaftları kilitlenebilir. Bu bir tasarım sınıflandırmasıdır, sahadaki izolasyonun emniyetli olduğunun kanıtı değildir. HSG253 de tüm izolasyon yöntemlerinin başarısız olabileceğini, performansın donanım kadar izolasyon noktalarının tanımlanmasına, emniyete alınmasına, doğrulanmasına ve iş kontrolüne bağlı olduğunu vurgular. Hangi izolasyon kategorisinin gerektiğine fitting değil, tesisin risk değerlendirmesi ve izolasyon standardı karar verir.

Kapsam ve bakım beklentisi tablosu

Tek hazneli, çift hazneli ve çift izolasyonlu orifis fitting: kapsam ve bakım beklentisi

Tablo genel yapı karşılaştırmasıdır; ayrıntılar ürünlere göre değişir ve üretici belgesi esas alınır. Tek hazneli yapının sadeliği gerçek bir avantajdır: hareketli parça ve conta sayısı azaldıkça bakım kalemi de azalır. Çift hazneli ve çift izolasyonlu yapılar ise bu ek mekanizmaların bakımını, duruştan bağımsız plaka erişimi karşılığında üstlenir.

Seçim soruları: kararı değiştiren altı başlık

Plaka hangi sıklıkla çıkarılacak?

Plaka iki nedenle çıkarılır: periyodik muayene (kenar keskinliği, düzlemsellik, birikinti, aşınma) ve debi aralığı değiştiğinde farklı delik çaplı plakaya geçiş. Debisi mevsimsel olarak belirgin dalgalanan bir istasyonda yılda birkaç plaka değişimi gerekebilir; bu durumda her değişim için duruş veya bypass ayarlamak işletme yükü yaratır ve çift hazneli yapı öne çıkar. API MPMS 14.3.2 yayın özeti, ulaşılabilecek en düşük belirsizlik için doğru tasarımın yanında ölçüm sisteminin doğru uygulanmasının ve bakımının gerektiğini, standardın bakımı doğrudan kapsamadığını belirtir; muayene aralığını tesis prosedürü ve varsa sözleşme belirler.

Bypass hattı veya yedek ölçüm kolu var mı?

Bypass varsa tek hazneli fitting çoğu zaman yeterlidir; ancak bypass'ın ölçümsüz olup olmadığı ayrıca sorulmalıdır. Ticari teslim noktasında ölçümsüz bypass, sözleşmede tanımlı değilse kabul edilmeyebilir. Yedek ölçüm kolu varsa akış o kola alınarak tek hazneli fitting rahatça kullanılabilir; yedek kol yoksa ve kurulması gerekecekse, bu yatırım çift hazneli fittingin ek maliyetiyle karşılaştırılmalıdır.

Duruşun ve ölçümsüz sürenin maliyeti nedir?

Duruş maliyeti yalnız kaybedilen üretim değildir: hat bölümünün boşaltılması ve tahliye edilen gazın yönetimi, iş izni ve personel planlaması, yeniden basınçlandırma ve devreye alma süresi de hesaba girer. Planlı bakım duruşları zaten varsa ve plaka muayenesi bu pencerelere sığıyorsa tek hazneli yapının sadeliği işletmeye yarar. Duruş penceresi seyrekse ya da hiç yoksa plaka erişiminin duruştan bağımsız olması önem kazanır.

Tesisin izolasyon politikası ne istiyor?

Bu soru ölçüm ekibinin tek başına cevaplayacağı bir soru değildir. HSG253, nihai izolasyon yönteminin risk değerlendirmesine göre seçilmesini ve daha yüksek bütünlüklü bir yöntem makul ölçüde uygulanabiliyorsa onun kullanılmasını önerir. Pratikte sorulacaklar şunlardır: basınçlı bir hazne açılmadan önce tek bariyer ve tahliye kabul ediliyor mu, yoksa kanıtlanmış çift blok ve tahliye mi isteniyor? Kilitleme/etiketleme ve iş izni gereklilikleri neler, manometre okumaları kayda alınacak mı, tahliye edilen gaz nereye yönlendirilecek? Standart çift hazneli bir fittingin tesisin kendi sınıflandırmasında nereye düştüğünü de tesisin izolasyon sorumlusu değerlendirmelidir.

Basınç sınıfı ve çap hangi seçenekleri açıyor?

Fitting tipleri her çap ve basınç sınıfı kombinasyonunda sunulmayabilir; yüksek basınç sınıflarında seçenek daralır. Basınç sınıfının yanında uç bağlantı tipi (flanş veya kaynak), flanş standardı ve yüzey tipi, minimum tasarım sıcaklığına uygun gövde malzemesi ve plakanın erişim haznesinden çıkarılması için gereken bakım boşluğu da baştan netleştirilmelidir.

Gaz kalitesi plaka ve contalara ne yapacak?

Sıvı veya kondensat taşıyan, toz ya da korozif bileşen içeren gaz, plakada birikinti ve kenar aşınmasıyla muayene ihtiyacını artırabilir; bu da plaka değişim sıklığı sorusuna geri döner. Çift hazneli yapılarda tahrik mekanizması ve conta yüzeyleri de bu koşullardan etkilenebileceğinden bakım planına girer. Conta malzemesi akışkanla ve sıcaklıkla uyumlu seçilmeli; kükürtlü servis varsa malzeme seçimi NACE MR0175 gerekliliklerine göre yapılmalıdır.

EPS Leading ailesinde karşılıkları ve çap–basınç sınıfı aralıkları

TLY Enerji ürün sayfalarında yer alan EPS Leading fitting ailesinde üç yapı aşağıdaki ürünlerle karşılanır. Aralıklar üreticinin ürün belgelerinden alınmıştır; yalnız bu ürünler için geçerlidir ve orifis fitting teknolojisinin genel sınırı değildir. Seçilen kombinasyonun uygunluğu proje aşamasında teyit edilir.

EPS Leading orifis fittingler: nominal çap ve ANSI basınç sınıfı (üretici belgesine göre; belgede listelenen çaplar: 2, 3, 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 18, 20 ve 24 inç)

Seçimi etkileyen iki belge notu daha var. Birincisi, üreticiye göre hatta monte bir meter1, boru hattından sökülmeden meter2'ye yükseltilebilir; bugün tek hazneli yapının yeterli olduğu ama ileride kesintisiz plaka erişimi gerekebilecek istasyonlar için bu bir esneklik sağlar, uygulanabilirliği mevcut gövdenin çapı, basınç sınıfı ve durumuyla teyit edilmelidir. İkincisi, üretici ölçüm borusunun fittinge göre imal edilmesini önerir; eş merkezlilik ve hizalama kaynaklı belirsizlik bu yolla azaltılır. Ölçüm belirsizliği ve çalışma sıcaklığı bu belgelerde sabit bir değer olarak verilmez, proje koşullarına göre belirlenir.

Uygun olmayan koşullar ve sınırlar

·         Çift izolasyon her işi kapsamaz: Çift izolasyonlu fitting, plaka erişimi için tasarlanmıştır; fitting gövdesine yapılacak onarım veya gövde contası değişimi gibi işler için hat bölümünün tesis prosedürüyle izole edilmesi gereği ortadan kalkmaz.

·         Fitting, izolasyon standardının yerine geçmez: HSG253'teki seçim aracı bile boru hattı izolasyonları, uzun süreli izolasyonlar ve izolasyon başarısızlığının felaket sonucu doğurabileceği durumlar için kapsam dışı tutulur ve yetkin teknik yargının yerine geçmez.

·         Akış sürer, ölçüm durur: Çift hazneli yapıda da plaka erişim haznesindeyken debi hesaplanamaz; ölçümsüz aralık sözleşmede veya ölçüm prosedüründe tanımlı değilse çift hazneli seçim tek başına çözüm değildir.

·         Ürün aralığı dışı kombinasyonlar: Örneğin tablodaki ürünlerde 2500# sınıfı 12 inç üzerinde listelenmez; bu tür ihtiyaçlar proje bazında değerlendirilir, varsayılmaz.

·         Prosedür bu yazının kapsamı dışında: Basınç altında plaka değişiminde dengeleme, tahliye, vana sırası, tork ve kilitleme adımları üretici kullanım kılavuzuna ve tesisin onaylı prosedürüne göre belirlenir.

·         Elektronik bileşenler ayrı değerlendirilir: Fitting mekanik bir ekipmandır; bağlanan transmitter ve akış bilgisayarlarının tehlikeli alan uygunluğu istasyonun alan sınıflandırmasına göre ayrıca değerlendirilir.

Teknik değerlendirme için istenecek veriler

·         Hat çapı, tasarım basıncı ve sıcaklığı, minimum tasarım sıcaklığı; istenen basınç sınıfı, uç bağlantı ve flanş standardı

·         Minimum, normal ve maksimum debi; dönemsel debi profili ve planlanan plaka delik çapları

·         Beklenen plaka muayene/değişim sıklığı ve varsa geçmiş muayene bulguları (birikinti, aşınma, eğilme)

·         Bypass hattı veya yedek ölçüm kolu varlığı ve kapasitesi; ölçümsüz bypass'ın sözleşmede kabul edilip edilmediği

·         Planlı duruş takvimi ve duruşun/ölçümsüz sürenin işletme açısından maliyeti

·         Tesisin izolasyon standardı: basınçlı hazne açılmadan önce istenen izolasyon kategorisi, kilitleme/etiketleme ve iş izni gereklilikleri, tahliye gazının yönlendirileceği nokta

·         Gaz bileşimi ve kalitesi: H2S ve CO2 içeriği, sıvı/kondensat, toz; filtre veya ayırıcı bulunup bulunmadığı

·         Ölçüm hattı, akış düzenleyici, transmitter ve akış bilgisayarı kapsamı; mevcut bir fitting varsa tipi ve durumu

Sık sorulan sorular

Her çift hazneli orifis fitting çift blok ve tahliye sağlar mı?

Hayır. Standart çift hazneli yapıda erişim haznesi hattan bir ayırıcıyla ayrılır. Çift blok ve tahliye, iki bağımsız bariyer ve aralarında tahliye noktası gerektirir; bu, çift izolasyonlu yapının özelliğidir. Tesisinizin hangisini istediğini izolasyon standardınız belirler.

Çift izolasyonlu fitting kullanıyorsak iş izni ve izolasyon prosedürüne gerek kalır mı?

Kalır. Fittingin DBB düzeni izolasyonun doğrulanabilmesine imkân verir, ancak izolasyonun sahada doğru uygulanması; tanımlama, kilitleme, doğrulama ve iş kontrolü tesis prosedürüyle yürütülür.

Tek hazneli fittingle başlayıp sonra çift hazneliye geçmek mümkün mü?

Bazı ürün ailelerinde mümkündür; EPS Leading belgesine göre hatta monte bir meter1, sökülmeden meter2'ye yükseltilebilir. Uygulanabilirlik mevcut gövdenin çapı, basınç sınıfı ve durumuyla teyit edilmelidir.

İlgili sayfalar

·         Tek hazneli orifis fitting (meter1 / HPmeter1): Bypass veya planlı duruşla işletilen ölçüm noktaları için ürün ayrıntıları.

·         Çift hazneli orifis fitting (meter2): Akış kesilmeden plaka erişimi gereken noktalar için ürün sayfası.

·         Çift izolasyonlu orifis fitting (meter2di): Kanıtlanmış izolasyon isteyen tesisler için çift blok ve tahliyeli yapı.

·         Orifis tip doğalgaz ölçüm skidleri: Fittingin ölçüm hattı, transmitter ve akış bilgisayarıyla birlikte ele alındığı sistem düzeyi.

·         Orifis beta oranı ve DP aralığı: Plaka değişim sıklığını belirleyen debi aralığı ve beta oranı kararları.