Hijyenik bir transfer hattı, ürünün geçtiği her yüzeyin sökülmeden temizlenebileceği ve temizlik sonrası kendiliğinden boşalabileceği varsayımıyla tasarlanır. Bu, dört kararın birlikte verilmesini gerektirir: ürünün karakterine uygun pompa, temizlik çözeltisinin içinden ve çevresinden geçebildiği vanalar, ölü bacak bırakmayan ve drenaja doğru eğimli bir boru yerleşimi, ve farklı ürünlerle temizlik çözeltisinin birbirine karışmasını önleyen bir hat düzeni. Temizlik devresi bu kararlarla aynı anda planlanmalıdır; işletmedeki bir hatta sonradan eklenen temizlik bağlantıları hem pahalıya mal olur hem de çoğu zaman beklenen sonucu vermez.
Akaryakıt veya kimya terminalindeki bir transfer hattında öncelik sızdırmazlık, malzeme uyumu ve emniyettir. Gıda sıvılarında bunlara ek olarak hattın mikrobiyolojik açıdan temizlenebilir olması, ürün kalıntısının bir partiden diğerine taşınmaması ve temas eden malzemelerin gıda mevzuatına uygun olması gerekir. Aşağıdaki bölümler bu farkların tasarıma nasıl yansıdığını ele alır.
Pompa seçimi: ürünün karakterine göre
Hijyenik uygulamalarda en sık iki pompa ailesiyle karşılaşılır: santrifüj pompalar ve döner loblu gibi pozitif deplasmanlı pompalar. 3-A standart listesinde bu iki ailenin hijyenik tasarımı için ortak bir standart bulunur. Genel mühendislik yaklaşımıyla, su kıvamındaki ve düşük viskoziteli ürünlerde santrifüj pompalar yaygın kullanılırken, yüksek viskoziteli, parçacıklı veya kesmeye duyarlı ürünlerde pozitif deplasmanlı pompalar değerlendirilir. Seçimde yalnızca ürün transferi değil temizlik çevrimi de hesaba katılır: aynı pompa temizlik çözeltisini dolaştıracaksa, borularda türbülans oluşturacak debiyi sağlayabilmelidir; sağlayamıyorsa temizlik için ayrı bir besleme pompası planlanır.
Vanalar ve ürün yolunun yönlendirilmesi
Hijyenik vanalarda aranan temel özellik, ürüne temas eden bütün yüzeylerin temizlik çözeltisi tarafından süpürülebilmesi ve contaların ürün tarafında boşluk bırakmamasıdır. 3-A standart listesinde farklı vana türleri için ayrı standartlar yer alır. Kelebek, diyafram ve oturmalı vanalar bu alanda kullanılan başlıca tiplerdir; bir vananın bir hatta ürünü, yanındaki hatta ise temizlik çözeltisini aynı anda taşıyabileceği karmaşık düzenlerde karışmayı önlemek için çift contalı ve sızıntı boşluklu özel vana tasarımları değerlendirilir. Hangi tipin uygun olduğu; ürünün partikül içeriğine, basınca, temizlik yöntemine ve hattın aynı anda farklı akışkanları taşıyıp taşımayacağına bağlıdır.
Ölü bacak, eğim ve drenaj
Ölü bacak (dead leg), ana akıştan ayrılan ve içinden akış geçmeyen kısa boru parçasıdır: kapalı bir vanaya giden branşman, kullanılmayan bir bağlantı noktası veya uzun bir sensör cebi gibi. Bu bölgelerde temizlik çözeltisi yeterli hızla dolaşmadığı için kalıntı birikir ve mikroorganizmalar için uygun bir ortam oluşur. Tasarımda branşmanlar mümkün olduğunca kısa tutulur, vanalar ana hatta yakın konumlandırılır ve kullanılmayacak bağlantılar hiç açılmaz.
Temizliğin son adımı, hattın tamamen boşalmasıdır. Boruların ve ekipmanın yerçekimiyle drenaja akacak şekilde eğimli yerleştirilmesi, dirsek ve redüksiyonların su cebi oluşturmayacak biçimde seçilmesi gerekir; ıslak kalan noktalar bakteri üremesi için risk taşır. Eğimin yönü ve drenaj noktaları, skid ile saha borulaması arasındaki arayüzde de sürdürülmelidir; skid içinde doğru eğim, bağlandığı saha hattında kaybolursa kazanım ortadan kalkar.
Ürün geçişlerinde karışmanın önlenmesi
Aynı hattan farklı ürünler, örneğin farklı süt ürünleri veya farklı şuruplar geçiyorsa, bir üründen diğerine geçiş planlı biçimde yapılır. Yaygın yaklaşım, önceki ürünün su veya bir sonraki ürünle hattan itilmesi, ardından ürün özelliklerine göre durulama veya tam temizlik çevrimi uygulanmasıdır. Ürün ile su veya temizlik çözeltisi arasındaki geçiş bölgesinin nerede bittiğini belirlemek için iletkenlik ölçümü gibi hat içi ölçümler kullanılabilir. Ürün ile temizlik çözeltisinin aynı anda bulunabileceği noktalarda ise fiziksel ayırma, yani sökülebilir dirsek panelleri veya karışmayı önleyen vana düzenleri tercih edilir.
Contalar ve gıda temaslı malzemeler
Contalar hijyenik hattın en sık gözden kaçan bileşenidir. Zamanla esnekliğini kaybeden veya sızıntıyı durdurmak için aşırı sıkılan bir conta ürün yoluna taşarak temizlenmesi zor küçük cepler oluşturabilir. Bu yüzden conta değişimi bakım planına dahil edilir ve bağlantılar üreticinin öngördüğü sıkma değerleriyle monte edilir. Conta malzemesi aynı zamanda gıda temaslı malzeme mevzuatı kapsamındadır; AB'de malzemelerin gıdaya zararlı madde geçirmemesi ve izlenebilir olması istenir, ABD'de tekrar kullanılan polimer bileşenler ayrı bir düzenlemeye tabidir. Hijyenik tasarım belgeleri de çoğu zaman yalnızca test edilen conta malzemeleri için geçerlidir.
Tasarım girdileri
Parametre | Tasarımda neden önemli | Seçime etkisi |
Ürün viskozitesi ve partikül içeriği | Pompanın ürünü zarar vermeden taşıyıp taşıyamayacağını belirler | Santrifüj veya pozitif deplasmanlı pompa tercihi, vana ve boru çapı |
Ürün çeşitliliği ve geçiş sıklığı | Hatta kalan ürünün bir sonraki partiye taşınma riskini belirler | İtme ve durulama adımları, ayırma vanaları, hat içi ölçüm ihtiyacı |
Temizlik yöntemi ve debisi | Temizlik çözeltisinin tüm yüzeyleri etkili biçimde süpürmesi gerekir | Pompa kapasitesi, boru çapı ve temizlik dönüş hattı tasarımı |
Hat güzergâhı ve kot farkları | Drenaj ve eğim ancak yerleşim uygunsa sağlanabilir | Boru eğimi, drenaj noktaları ve skid yüksekliği |
Conta ve plastik parça malzemeleri | Ürün ve temizlik kimyasalıyla temas eder; mevzuata tabidir | Elastomer türü, uygunluk beyanı ve değişim periyodu |
Ürün sıcaklığı | Soğuk zincir ürünleri veya sıcak dolum farklı gereksinimler doğurur | Yalıtım, ceket ihtiyacı ve malzeme ile conta sıcaklık sınırları |
TLY Enerji'nin katkı alanı
TLY Enerji'nin doğrulanmış hizmet kapsamı; mühendislik ve teknik danışmanlık, ölçüm ve kontrol ekipmanı ile vana ve pompa tedariki, sistem entegrasyonu, saha montajı, test ve devreye almayı içerir. Hijyenik transfer hattı projelerinde bu hizmetlerin hangilerinin uygulanacağı ve hijyenik tasarım belgesi taşıyan ekipmanın tedarik kapsamında olup olmadığı proje bazında belirlenir. Gıda sektöründe deneyim bu sayfada iddia edilmez.
Hat tasarımı için paylaşılacak bilgiler
· Taşınacak ürünlerin listesi, her birinin viskozitesi, partikül içeriği ve sıcaklığı
· Ürün geçiş sıklığı ve partiler arası karışmaya izin verilip verilmediği
· Hat güzergâhı, uzunluğu, kot farkları ve mevcut drenaj imkânları
· Temizlik yöntemi: mevcut bir temizlik istasyonuna bağlanacak mı, ayrı mı planlanacak
· Tesiste kullanılan hijyenik bağlantı standardı ve boru çapları
· Pompa ve vanalar için beklenen belgeler ve conta malzemesi tercihleri
İlgili sayfalar
· CIP / SIP uyumlu sistemler: Temizlik ve sterilizasyon çevrimlerinin pompa, vana ve sensörlere etkisi.
· Paslanmaz çelik ölçüm sistemleri: Boru ve ekipmanda paslanmaz kalite, kaynak ve yüzey işlemi.
· Hijyenik ölçüm skidleri: Transfer hattına yerleştirilen sayaç ve bağlantıların seçimi.
· Gıda sınıfı tanker dolum sistemleri: Transfer hattının tanker dolum noktasıyla birleştiği uygulamalar.
· Gıda sınıfı ve hijyenik sıvı transfer tesisleri: Sektörün genel gereksinimleri.
Hijyenik transfer hakkında sık sorulanlar
Ölü bacak ne kadar kısa olmalı?
Kesin bir değer, uygulanan hijyenik tasarım kılavuzuna, boru çapına ve temizlik yöntemine bağlıdır; bu sayfada sayısal sınır verilmemiştir. Tasarım ilkesi, temizlik çözeltisinin branşmanın dibine kadar etkili biçimde ulaşabilmesidir. Bunun için branşmanlar mümkün olduğunca kısa tutulur, vanalar ana hatta yakın yerleştirilir ve gereksiz bağlantılar hiç açılmaz. Proje şartnamesinde başvurulacak kılavuz baştan belirlenmelidir.
Santrifüj pompa mı, loblu pompa mı seçilmeli?
Su kıvamındaki ve düşük viskoziteli ürünlerde santrifüj pompalar yaygındır ve temizlik çözeltisini yüksek debide dolaştırmaya elverişlidir. Yüksek viskoziteli, parçacıklı veya kesmeye duyarlı ürünlerde ise pozitif deplasmanlı pompalar değerlendirilir. Pozitif deplasmanlı pompa seçildiğinde, temizlik için gereken debinin bu pompayla mı yoksa ayrı bir temizlik pompasıyla mı sağlanacağı ayrıca planlanır.
Ürün değişiminde her seferinde tam temizlik gerekir mi?
Bu, ürünlerin birbirine göre durumuna bağlıdır. Alerjen içeren bir üründen içermeyen bir ürüne geçiş ya da mikrobiyolojik açıdan hassas ürünler genellikle tam temizlik gerektirir. Benzer ürünler arasında ise itme ve durulama ile yetinilebilir. Hangi geçişte hangi adımın uygulanacağı tesisin gıda güvenliği planıyla belirlenir; transfer hattı bu kararları uygulayabilecek esneklikte tasarlanmalıdır.
Mevcut paslanmaz bir hat hijyenik hale getirilebilir mi?
Kısmen mümkündür, ancak önce hattın yapısı değerlendirilmelidir. Flanşlı bağlantılar, uzun branşmanlar, eğimsiz güzergâhlar ve hijyenik olmayan vanalar temizlenebilirliği sınırlar. Bunların değiştirilmesi, eğimin düzeltilmesi ve temizlik devresinin yeniden kurulması çoğu zaman kapsamlı bir revizyon anlamına gelir. Paslanmaz malzemenin varlığı tek başına hattın hijyenik olduğunu göstermez.