Solvent dolum ve transfer tesislerinde tasarımı üç risk birlikte belirler: sıvının yüzeyinde tutuşabilir buhar oluşması, akış sırasında biriken statik elektriğin bu buharı tutuşturabilecek bir kaynağa dönüşmesi ve ürün saflığının kontaminasyonla bozulması. Statik elektrik yükün oluşmasını sınırlayan ve iletken her parçayı topraklayan önlemlerle, buhar kapalı transfer ve buhar toplama ile, saflık ise ürüne ayrılmış hatlar ve kontrollü ürün değişimiyle yönetilir. Bu önlemlerin ne kadar sıkı uygulanacağı, elleçlenen solventin parlama noktasına ve elektriksel iletkenliğine göre değişir.
Bu sayfa, solvent tesislerinin genel karakterini ve alt çözümleri tanıtır. Tanker dolumu, boşaltım, ölçüm skidleri, parti transferi, topraklama ve taşma önleme ile buhar geri kazanımı ayrı sayfalarda ayrıntılandırılmıştır.
Her solvent aynı riski taşımaz
Solvent, boya, kaplama, ilaç, yapıştırıcı ve kimya üretiminde çözücü veya ara madde olarak kullanılan geniş bir ürün ailesinin ortak adıdır. Elektrostatik açıdan bu aile tek tip davranmaz. Sıvılar düşük, orta ve yüksek iletkenlikli olarak sınıflandırılır; tehlikeli yük birikimi çoğunlukla düşük iletkenlikli sıvılarla ilişkilidir.
Solvent grubu | Elektrostatik davranış | Tasarımda öne çıkan |
Parafinik ve alifatik hidrokarbonlar | Düşük iletkenlik; yük uzun süre korunur | Akış hızının sınırlanması, filtre sonrası bekleme hacmi, sıçratmasız dolum |
Aromatik hidrokarbonlar | Düşük iletkenlik; yük uzun süre korunur | Statik önlemleri ve buhar emisyonu kontrolü birlikte |
Alkoller | Elektrostatik anlamda yüksek iletkenlik | Yük hızla dağılır, ancak yanıcılık nedeniyle topraklama ve patlayıcı ortam önlemleri sürer |
Ketonlar | Elektrostatik anlamda yüksek iletkenlik | Topraklama ve buhar kontrolü; conta ve hortum uyumu üretici verisiyle doğrulanır |
Bu nedenle bir solvent tesisinin tasarımına ürün listesiyle başlanır. Aynı tesiste düşük ve yüksek iletkenlikli solventler birlikte elleçleniyorsa, ortak kullanılan ekipman en zorlu ürüne göre seçilir.
Parlama noktası ve patlayıcı ortam
Parlama noktası, bir sıvının yüzeyinde havayla tutuşabilir karışım oluşturacak kadar buhar verdiği en düşük sıcaklıktır. Mevzuat yanıcı sıvıları parlama noktası ve kaynama noktasına göre kategorilere ayırır; örneğin ABD iş güvenliği mevzuatı, parlama noktası 93 °C ve altındaki sıvıları dört kategoride toplar. Parlama noktası elleçleme sıcaklığının altında kalan bir solventte, tanker ve tank buhar alanlarında normal işletmede de tutuşabilir buhar bulunabileceği varsayılır.
Bu buharın bulunabileceği alanlar, tehlikeli alan sınıflandırması çalışmasıyla bölgelere ayrılır. Pompa motoru, transmitter, kontrol panosu ve aydınlatma gibi elektrikli ekipmanın koruma yöntemi bu sınıflandırmaya göre seçilir. Parlama noktası yüksek bir solvent de ısıtılarak elleçleniyorsa veya sprey halinde dağılabiliyorsa aynı değerlendirmenin dışında kalmaz.
Statik elektrik: yük nerede oluşur?
Sıvı bir boru içinde veya pompa çarkında katı yüzeye göre hareket ettiğinde elektrik yükü kazanır. İnce filtreler, karıştırma ve sıvı içindeki su gibi karışmayan ikinci bir faz yük oluşumunu artırır. Düşük iletkenlikli bir solvent bu yükü tankere taşıyabilir ve sıvı yüzeyi ile tanker cidarı arasında kıvılcım oluşma riski doğar. Başlıca kontrol yolları şunlardır: sistemdeki tüm iletken parçaların ve personelin topraklanması, dolum başlangıcında akışın sınırlanması, pompa ve filtreden sonra yükün dağılması için yeterli bekleme hacmi bırakılması ve sıçratmalı dolumdan kaçınılması.
Buhar emisyonu ve ürün saflığı
Tanker veya tank dolarken içindeki buhar dışarı itilir. Uçucu solventlerde bu buhar hem emisyon hem de koku ve iş sağlığı konusudur. Kapalı dolum ve buhar toplama hattı buharı kaynağında yakalar; toplanan buharın depolama tankına geri döndürülmesi mi, bir geri kazanım ünitesinde işlenmesi mi gerektiği ürüne ve emisyon hedefine bağlıdır. Buhar alanının azotla örtülenmesi hem tutuşabilir karışımı hem de nem girişini sınırlayan bir seçenek olarak değerlendirilir.
Saflık tarafında, analitik veya elektronik sınıf gibi yüksek saflık istenen solventlerde tank, pompa, sayaç ve dolum kolunun tek ürüne ayrılması tercih edilir. Hat paylaşılıyorsa ürün değişim sırası, hat boşaltma ve ilk teslimatın kalite kontrolü önceden yazılı hale getirilir.
Solvent tesislerindeki çözümler
· Solvent tanker dolum sistemleri: Dolum sırasında statik yükün ve tanker buhar alanının kontrolü.
· Solvent tanker boşaltım sistemleri: Uçucu solventlerde emme tarafında buharlaşma ve buhar dengeleme.
· Solvent ölçüm skidleri: Düşük iletkenlikli ve düşük viskoziteli solventler için sayaç seçimi.
· Solventler için parti (batch) transfer sistemleri: Belirli miktarda solventin saflığı korunarak aktarılması.
· Topraklama ve taşma önleme sistemleri: Dolum izin zincirine bağlanan topraklama doğrulaması ve taşma sensörleri.
· Solvent buharı geri kazanım ve buhar dönüş sistemleri: Buhar dönüşü ile buhar geri kazanımı arasındaki fark.
· Kimya terminallerinde solvent dolum sistemleri: Solventin başka kimyasallarla aynı sahayı paylaştığı terminaller.
TLY Enerji'nin solvent projelerindeki yeri
TLY Enerji, solvent transfer ve dolum projelerinde proses koşullarına göre ölçüm ve kontrol teknolojisinin seçilmesi, akış ölçerler, vanalar ve pompaların tedariki, topraklama ve taşma izinlerinin PLC tabanlı kontrol sistemine entegrasyonu, saha montajı, test ve devreye alma aşamalarında mühendislik desteği verebilir. Hangi aşamaların tedarik kapsamına gireceği, tesisin mevcut altyapısı ve proje şartnamesi üzerinden birlikte belirlenir.
Solvent tesisleri hakkında sorular
Solvent dolum tesisi ile kimya terminalindeki solvent hattı arasında ne fark vardır?
Solvent tesisinde bütün altyapı solventlerin yanıcılık, statik ve buhar özelliklerine göre kurulur; ürünler birbirine yakın özellikler taşır. Kimya terminalinde ise solvent, korozif veya reaktif ürünlerle aynı sahayı paylaşır ve asıl soru solvent hattının diğer ürünlerden nasıl ayrılacağıdır. Bu ikinci durum kimya terminallerindeki solvent dolum sistemleri sayfasında ele alınmıştır.
Alkol gibi iletkenliği yüksek solventlerde topraklama yine gerekli midir?
Evet. Alkollerin ve ketonların elektrostatik açıdan yüksek iletkenlikli olması, yükün sıvı içinde daha hızlı dağılması anlamına gelir. Ancak yalıtılmış bir tanker, hortum veya ekipman parçası yine yük biriktirebilir ve bu sıvılar yanıcıdır. Bu nedenle iletken tüm parçaların topraklanması ve topraklama doğrulanmadan transferin başlatılmaması bu ürünlerde de uygulanır.
Parlama noktası yüksek bir solventte patlayıcı ortam önlemleri gerekir mi?
Gereklilik, parlama noktasının elleçleme sıcaklığıyla karşılaştırılmasına ve sıvının sis veya sprey halinde dağılma ihtimaline bağlıdır. Ortam sıcaklığında tutuşabilir buhar vermeyen bir solvent ısıtılarak aktarılıyorsa durum değişebilir. Kararı ürün etiketi değil, sahaya özgü tehlikeli alan sınıflandırması ve elektrostatik risk değerlendirmesi verir.