Ağır yağ ve fuel oil'in pompalanabilir ve ölçülebilir kalması için önce ürünün viskozite-sıcaklık eğrisi bilinmeli, ardından pompanın, sayacın ve dolum ekipmanının istediği viskoziteyi sağlayan bir işletme sıcaklığı aralığı seçilmeli ve tanktan tankere kadar bütün zincir bu aralıkta tutulmalıdır. Ekipman seçimi bu sıcaklık kararının üzerine kurulur: yüksek viskoziteye uygun pompalar, viskozite aralığına göre seçilmiş sayaçlar ve soğuk nokta bırakmayan ısıtma ile yalıtım.
Bu sektörde hangi ürünler ele alınır?
Kalıntı (residual) fuel oil, rafineride distilat yakıtlar ve hafif hidrokarbonlar ayrıldıktan sonra kalan ağır yağların genel adıdır. Isıtma yakıtı sınıflandırmasında 5 ve 6 numaralı fuel oil'ler, artan viskozite ve kaynama aralığına sahip kalıntı yakıtlardır; bu sınıflarda ürünün taşınması ve brülörde doğru atomize edilmesi için genellikle ön ısıtma gerekir. 6 numaralı fuel oil elektrik üretimi, ısıtma, gemi yakıt ikmali ve çeşitli endüstriyel amaçlarla kullanılır. Gemi yakıtlarında ise uluslararası spesifikasyon distilat ve kalıntı kategorilerini ayırır; kalıntı yakıtlar kükürt içeriğine göre gruplanır ve viskozite sınıfıyla sipariş edilir.
Bu nedenle beyaz ürünler, yani benzin ve motorin için yazılmış dolum ölçüm kılavuzları ağır yağlara doğrudan aktarılamaz. Yol ve demiryolu dolum peronlarında sayaç seçimi ve kurulumunu ele alan bir endüstri kılavuzu, kapsamı dışında tuttuğu ürünler arasında ısıtılmış yağları ve ağır ürünleri açıkça sayar.
Tasarımı belirleyen ürün verileri
· Viskozite-sıcaklık ilişkisi: Petrol ürünlerinde iki sıcaklıkta ölçülmüş kinematik viskoziteden, sınırlı bir aralıkta diğer sıcaklıklardaki viskoziteyi tahmin eden standart yöntemler vardır. İşletme sıcaklığı bu eğri üzerinden seçilir.
· Akma noktası: Ürünün belirli uygulamalarda kullanılabildiği en düşük sıcaklığın göstergesidir. Tasarım sıcaklığı değil, ısıtma kesildiğinde hattın hangi noktada tıkanabileceğini gösteren bir alt sınırdır.
· Parlama noktası: Isıtma üst sınırının belirlenmesinde ve tehlikeli alan değerlendirmesinde dikkate alınır.
· Yoğunluk, su ve tortu: Miktar hesabını, filtre seçimini ve tank dibinde oluşabilecek birikimi etkiler.
Sıcaklık yönetimi: tanktan tankere kesintisiz zincir
Ağır yağ tesislerinde ürün genellikle depolama tankında ısıtılarak tutulur. Asıl zorluk, akışın durduğu anlarda ortaya çıkar: bekleyen hatlar, dolum kolları, vana gövdeleri, sayaç ve filtre gibi kütlesi büyük ekipmanlar ile ölü bacaklar hızla soğur. Isı izleme (heat tracing) ya da buhar veya termal yağ ceketi bu noktaları korur. Patlayıcı ortam bulunan alanlarda elektrikli ısı izleme sistemleri için ayrı bir standart ailesi uygulanır; tehlikesiz alanlar için de genel gereksinimleri tanımlayan ayrı bir standart vardır. Isı izleme yöntemleri ile ısıtmalı ölçüm skidleri kendi sayfalarında ayrıntılandırılmıştır.
Aynı sezgiyi her viskoz ürüne uygulamamak gerekir: piroliz yağı gibi termal kararlılığı sınırlı ürünlerde tankı sıcak tutmak yerine kullanım noktasına yakın ve sınırlı ısıtma önerilir. Bitüm ise çok daha yüksek sıcaklıkta taşınır ve kendine özgü emniyet sorunları vardır.
Pompa ve sayaç seçimi
Santrifüj pompaların viskoz sıvıdaki performansı su ile yapılan testlerden farklıdır ve düzeltme gerektirir; yüksek viskozitede pozitif deplasmanlı pompalar sık değerlendirilir. Sayaç tarafında Coriolis ve pozitif deplasmanlı sayaçlar öne çıkan seçeneklerdir; viskozite değişiminin sayaç performansına ve basınç kaybına etkisi, ürünün işletme sıcaklığı aralığı üzerinden değerlendirilir. Yasal metroloji kapsamındaki sıvı ölçüm sistemleri için uluslararası tavsiye, 1.000 mPa·s üzerindeki yüksek viskoziteli sıvıları daha geniş hata sınırlı bir doğruluk sınıfında ele alır; hangi sınıfın uygulanacağı ulusal mevzuata ve sistem tipine bağlıdır.
Bu sektördeki çözüm sayfaları
· Ağır yağ tanker dolumu: Isıtılmış tanktan tankere dolumda akışkanlığın korunması.
· Fuel oil tanker dolumu: Farklı fuel oil sınıfları için esnek dolum tasarımı.
· Ağır yağ ve fuel oil ölçüm skidleri: Viskozitenin teknoloji seçimine etkisi; tüketim ve transfer ölçümü.
· Isıtmalı ölçüm skidleri ve ısı izleme: Soğuk noktaların önlenmesi ve ısıtma yönteminin seçimi.
· Viskoz ürün transferi: Pompa ve hat boyutlandırması, hat boşaltma.
TLY Enerji'nin katkısı
Proje kapsamına bağlı olarak TLY Enerji; ürün verilerine göre ölçüm ve kontrol teknolojisinin seçimi, ölçüm ekipmanı, vana ve pompa tedariki, sistem entegrasyonu, saha montajı, test ve devreye alma ile PLC ve SCADA tabanlı izleme konularında mühendislik desteği sağlar. Isıtma altyapısının ve tesis inşaatının kapsamı her projede ayrıca netleştirilir.
İlgili sayfalar
· Ağır yağ tanker dolum sistemleri: Dolum zincirinde sıcaklığın korunması ve hat boşaltma.
· Ağır yağ ve fuel oil için ısıtmalı ölçüm skidleri: Sayaç, filtre ve vanaların ısıtılması.
· Isı izleme (heat tracing) sistemleri: Elektrikli ve buharlı ısı izleme yöntemlerinin seçimi.
· Bitüm tesisleri: Çok daha yüksek sıcaklıkta taşınan viskoz ürün.
· Piroliz yağı tesisleri: Isıtmanın termal kararlılıkla sınırlandığı viskoz ürün.
Sık sorulan sorular
Ağır yağ hangi sıcaklıkta tutulmalı?
Tek bir değer yoktur. Sıcaklık, ürünün viskozite-sıcaklık eğrisinden pompanın, sayacın ve dolum ekipmanının istediği viskoziteyi sağlayacak şekilde seçilir; üst sınır ise parlama noktası, ürün spesifikasyonu ve ekipman sınırlarıyla belirlenir. Bu nedenle tasarım, ürünün laboratuvar verisiyle başlar ve fuel oil sınıfına göre farklı sonuçlar verir.
Motorin dolum sistemi ağır yağ için kullanılabilir mi?
Genellikle doğrudan kullanılamaz. Beyaz ürünler için tasarlanan sayaç, pompa ve dolum kolları ısıtma, yalıtım ve yüksek viskozite koşullarını hesaba katmaz. Mevcut bir hattın dönüştürülmesi düşünülüyorsa pompa kapasitesi, basınç kaybı, sayaç tipi, ısıtma ve hat boşaltma ayrı ayrı yeniden değerlendirilmelidir.
Akma noktası ile işletme sıcaklığı aynı şey mi?
Hayır. Akma noktası, ürünün hareket etmeyi bıraktığı sıcaklığa yakın bir alt göstergedir. Bu sıcaklığın biraz üzerinde ürün akar ama viskozitesi pompalama ve ölçüm için çok yüksek olabilir. İşletme sıcaklığı, viskozitenin ekipmanın istediği aralığa indiği noktaya göre belirlenir.