Gıda Sınıfı Tanker Boşaltım Sistemleri

Gıda sıvılarının tankerden kabulünde miktar ve kalite iki ayrı doğrulama hattıyla kontrol edilir ve ikisi de ürün siloya girmeden önce sonuçlanmalıdır. Kalite tarafında belgeler, ürün sıcaklığı ve temsili bir numune üzerinden kabul kararı verilir; miktar tarafında ürün tartılır ya da kabul hattındaki bir sayaçla ölçülür. Süt gibi ürünlerde sayaç ancak ürünle gelen hava ayrıldığında güvenilir sonuç verir. Bu sonuçlar, hedef tank ve boşaltım sonrası temizlik bilgisiyle tek bir kabul kaydında birleşir; böylece bir kalite sorununda ürünün hangi tankerden gelip hangi siloya karıştığı gösterilebilir.

Boşaltımın itici gücü, emme hattı, gaz ayırma ve sayaç ile tank seviyesi arasındaki mutabakat gibi akışkandan bağımsız konular tanker boşaltım sistemleri sayfasında anlatılmıştır. Bu sayfa, aynı işlemin süt, meyve suyu konsantresi, sıvı şeker veya yemeklik yağ gibi gıda sıvılarında nasıl farklılaştığını ele alır.

Kabul sırası: önce karar, sonra boşaltım

Petrol terminallerinde ürün çoğunlukla belgelerle birlikte doğrudan kabul tankına alınır. Gıda kabulünde ise uygun olmayan bir ürün siloya girdiğinde yalnızca o tanker değil, silodaki tüm ürün risk altına girer. Bu nedenle kabul adımları tipik olarak şu sırayla kurgulanır:

1.       Teslim belgelerinin incelenmesi: sevk irsaliyesi, ürünün analiz sertifikası, tankerin son temizliğine ait belge ve varsa giriş tartımına ait kantar fişi.

2.       Ürün sıcaklığının ölçülmesi ve ürün için tanımlı kabul aralığıyla karşılaştırılması.

3.       Tesisin yetkili personeli tarafından temsili numune alınması ve hızlı kabul testlerinin yapılması.

4.       Test sonuçları ve belgeler uygunsa kabul onayının verilmesi ve ürünün alınacağı tankın veya silonun belirlenmesi.

5.       Boşaltım, miktar ölçümü ve boşaltım sonrası hat temizliği.

Yanlış tanka boşaltım, gıda kabulünde ayrıca ele alınması gereken bir kalite riskidir. Kabul noktaları işaretlenmediğinde ve kilitlenmediğinde, sürücünün elinde hedef tank numarasını gösteren bir belge bulunmadığında bu risk artar. Kontrol sistemi tarafında, hedef tankın vanası yalnızca o ürün için kabul onayı verildikten sonra açılabilecek şekilde bir izin mantığı kurulabilir; hangi adımların zorunlu kilit olacağı tesisin gıda güvenliği prosedürüyle belirlenir.

Numune ve sıcaklık: kalitenin ilk göstergeleri

Süt kabulünde tat ve koku, bakteri sayısı, somatik hücre sayısı, yağ ve protein oranı gibi testler uygulanabilir ve sonuçlar ödemeyi de etkileyebilir. Diğer gıda sıvılarında testler ürüne ve alıcının şartnamesine göre değişir. Ortak nokta, numunenin tankerdeki ürünü temsil etmesi ve alınırken ürünü kirletmemesidir. Araç üzerinden numune alınması sınırlandırılmalı, gerekiyorsa yalnızca yetkili tesis personeli yapmalıdır. Kabul hattındaki hijyenik bir numune noktası kapalı sistemden numune almayı sağlar; bu nokta da temizlik çevrimine dahil edilir.

Sıcaklık, birçok gıda sıvısında hem güvenlik hem de kalite parametresidir. Avrupa Birliği gıda hijyeni mevzuatı, gerektiğinde taşıma araçlarının ürünü uygun sıcaklıkta tutabilmesini ve sıcaklığın izlenebilmesini ister. Süt kabulünde ürün sıcaklığı izlenir ve ürün, ham süt silolarına giden hatta genellikle plakalı ısı değiştiricide +4 °C'nin altına soğutulur. Kabul hattındaki sıcaklık ölçümü bu nedenle yalnızca bir proses değeri değil, kabul kaydının bir alanıdır. Ölçüm noktasının hijyenik montajı ve sensör seçimi hijyenik ölçüm skidleri sayfasında ele alınmıştır.

Miktar: tartım mı, sayaç mı?

Kabul edilen miktar iki temel yöntemle belirlenir: tartımla veya kabul hattındaki bir sayaçla hacimsel ya da kütlesel ölçümle. Tartım, tankerin boşaltım öncesi ve sonrası kantarda tartılmasıyla ya da ürünün yük hücreleri üzerindeki bir tartım tankına alınmasıyla yapılabilir.

Gıda kabulünde miktar belirleme yöntemleri

Sözleşme kilogram üzerinden, sayaç ise hacim üzerinden ölçüyorsa sonuç bir dönüşüm gerektirir. Yasal metroloji dilinde bu dönüşüm, sıcaklık ve yoğunluk gibi büyüklükleri kullanarak ölçüm koşulundaki hacmi referans koşuldaki hacme veya kütleye çeviren ayrı bir cihaz işlevidir. Kütleyi doğrudan ölçen Coriolis debimetreler bu ihtiyacı azaltır; manyetik debimetreler ise iletken ürünlerde hacim ölçer. Hangi büyüklüğün faturaya esas alınacağı tasarımdan önce netleşmelidir.

Hava ayırma: süt kabulünde ölçümü bozan etken

Tankerden çekilen sıvıya hava karışması, sayacın hava hacmini ürün gibi saymasına yol açar. Süt kabulünde bu nedenle sayaçtan önce bir hava ayırıcı kullanılır. Tipik düzende kabul pompası, hava ayırıcıdaki süt önceden belirlenen seviyeye ulaştığında çalışır ve seviye düştüğünde durur; böylece sayaç yalnızca havası ayrılmış ürünle beslenir. Ürün transfer sırasında bir süzgeçten de geçirilir.

Ölçüm üreticiye ödemeye esas alınıyorsa yasal metroloji gereksinimleri devreye girer. Avrupa Birliği ölçü aletleri mevzuatı süt ölçüm sistemlerini ayrıca sayar; OIML R 117-1 de süt, bira ve köpüren içecekler için ayrı bir sistem tipi tanımlar. Hava ayırıcı ayrıca hijyenik açıdan değerlendirilir; temizlik çözeltisinin ulaşamadığı bir cep oluşturmamalıdır.

Boşaltım yöntemi ve ürün yolu

Gıda tankerleri genellikle pompa ile boşaltılır. Pompanın durdurulması akışı hemen keser; ancak araç tankı vakuma dayanacak şekilde tasarlanmadığından tanker üstten havalandırılmalı, ürünle temas eden havalandırma havası gerekiyorsa filtrelenmelidir. Basınçlı gazla boşaltımda pompa temizliği gerekmez ve kompresör ürünle temas etmez; ancak boşaltım sonunda gaz hattan kabul tankına üfler ve tanker yola çıkmadan önce atmosfer basıncına indirilmelidir. Gazın kalitesi ürüne ve alıcının şartnamesine göre belirlenir.

Sıvı şeker veya meyve suyu konsantresi gibi viskoz ürünlerde emme hattındaki sürtünme kaybı yükselir ve pompa çarkı girişinde kavitasyon riski artar. Tankerden pompaya uzanan hattın kısa ve yeterli çapta tutulması, boşaltım süresini de doğrudan etkiler. Hijyenik pompa tipinin seçimi ve hattın eğim ile drenaj tasarımı hijyenik transfer sistemleri sayfasında ayrıntılandırılmıştır.

Boşaltımdan sonra: hat ve tanker temizliği

Kabul hattı her boşaltım arasında ürün kalıntısıyla temas eden yüzeyler zinciridir: bağlantı hortumu veya kolu, süzgeç, hava ayırıcı, pompa, sayaç ve ısı değiştiricisine kadar olan borular. Avrupa Birliği gıda hijyeni mevzuatı, gıda ile temas eden ekipmanın etkin biçimde temizlenmesini ve gerektiğinde dezenfekte edilmesini ister. Bu zincirin yerinde temizleme (CIP) çevrimine nasıl bağlanacağı, temizlik sırasında hava ayırıcı ve sayaçtan yeterli debinin geçip geçmediği ve bağlantı hortumunun nasıl temizleneceği tasarım aşamasında belirlenir.

Süt toplama düzeninde tankerler her toplama turundan sonra temizlenir. Tanker temizliği kabul tesisinde yapılıyorsa, tanker ve kabul hattı için ayrı çevrimler tanımlanır ve her birinin tamamlandığı ayrı kaydedilir.

Tasarım kriterleri

TLY Enerji ile kapsam

Proje kapsamına bağlı olarak TLY Enerji; kabul hattında ölçüm teknolojisinin seçimi, sayaç, sıcaklık ve seviye enstrümanları ile vana ve pompaların tedariki, kabul izin adımlarının ve pompa kontrolünün PLC tabanlı sisteme işlenmesi, veri toplama ve raporlama ile saha montajı, test ve devreye alma konularında mühendislik desteği verebilir. Hijyenik tasarım belgeleri, gıda ile temas eden malzeme uygunluk beyanları ve yasal metroloji kapsamındaki işlemlerin kim tarafından sağlanacağı teknik şartnamede ayrıca tanımlanır.

Kabul noktası değerlendirmesi için gerekenler

·         Kabul edilecek ürünler, tipik kabul sıcaklıkları ve viskoziteleri

·         Günlük tanker sayısı, tanker bölme sayısı ve hedef boşaltım süresi

·         Uygulanan kabul testleri ve sonuçların ne kadar sürede alındığı

·         Faturaya esas birim (kütle veya hacim) ve ölçümün ödemeye esas olup olmadığı

·         Hedef silo sayısı ve hat üzerindeki soğutma düzeni

·         Mevcut CIP sistemi ve tanker temizliğinin tesiste yapılıp yapılmayacağı

İlgili sayfalar

·         Hijyenik ölçüm skidleri: Kabul hattındaki sayacın ilke seçimi ve hijyenik montajı.

·         CIP / SIP uyumlu sistemler: Kabul hattının ve hava ayırıcının temizlik çevrimine uyumu.

·         Hijyenik transfer sistemleri: Kabul pompası, vanalar ve hattın drenaj tasarımı.

·         Tanker boşaltım sistemleri: Akışkandan bağımsız boşaltım yöntemleri ve miktar mutabakatı.

·         Gıda sınıfı tanker dolum sistemleri: Aynı ürünün gönderen tesiste tankere dolumu ve tanker kabulü.

Gıda tanker boşaltımı hakkında sorular

Kabul testleri sonuçlanmadan boşaltıma başlanabilir mi?

Bu, tesisin gıda güvenliği prosedürüne ve test süresine bağlıdır. Testler kısa sürüyorsa tanker sonuç gelene kadar bekletilir ve ürün ancak onaydan sonra siloya alınır. Testler uzun sürüyorsa ürünü ana silolardan ayrı bir ara kabul tankına almak, onaydan sonra aktarmak bir seçenektir. Her iki durumda da ürünün onaysız olarak ana stoğa karışmaması için hedef tank vanası kabul onayına bağlanabilir.

Süt kabul hattında hava ayırıcı neden pompayı kontrol eder?

Tankerin son kısmında ve bağlantı anında hatta hava girer. Pompa, hava ayırıcıdaki seviye belirlenen düzeye ulaştığında çalışıp seviye düştüğünde durursa sayaca yalnızca havası ayrılmış süt gönderilir. Bu düzen olmadan sayaç hava hacmini de ürün gibi sayar ve kabul edilen miktar olduğundan fazla görünür. Ayırıcının hijyenik ve temizlenebilir olması da ayrıca gereklidir.

Miktarı kütle olarak mı hacim olarak mı ölçmek gerekir?

Belirleyici olan, sözleşmede ve ödemede hangi birimin kullanıldığıdır. Kantar ve tartım tankı doğrudan kütle verir; Coriolis sayaç kütleyi doğrudan ölçer. Hacim ölçen bir sayaç kullanılıyorsa kütleye veya referans koşuldaki hacme geçmek için sıcaklık ve yoğunluk bilgisiyle dönüşüm yapılır. Bu seçim, ölçüm zincirindeki cihazları ve doğrulama yöntemini baştan belirler.

Numune tankerden mi, kabul hattından mı alınmalı?

Araç üzerinden numune almak mümkün olduğunca sınırlandırılır ve gerekiyorsa yalnızca yetkili tesis personeli tarafından yapılır. Kabul hattına yerleştirilmiş hijyenik bir numune noktası, kapalı sistemden numune alınmasını sağlar; ancak bu numune boşaltım başladıktan sonra alınabilir. Bu nedenle bazı tesislerde boşaltım öncesi bir ön numune ile boşaltım sırasında alınan numune birlikte kullanılır.