Bitüm Tanker Dolum Sistemleri

Bitümün tankere güvenli dolumu, dolum kolu ağza yerleşmeden çok önce başlar: aracın boş ve susuz olduğunun doğrulanması, doğru dolum noktasına konumlandırılması ve kaçışının engellenmesi, dolumun ise ön ayarlı miktarla, yavaş başlayıp yavaş biten ve her an uzaktan durdurulabilen bir akışla yapılması gerekir. Bitüm tankerleri normalde üst bağlantılardan, yani ağızdan doldurulur ve ürün yol bitümlerinde 200 °C'ye, oksitlenmiş bitümlerde 230 °C'ye kadar sıcak yüklenir. Bu iki gerçek, dolum rampasının tasarımını ve işletme adımlarını belirler.

Üstten dolumun genel mimarisi ve bileşenleri üstten dolum sistemleri sayfasında anlatılmıştır. Bu sayfa, bitüme özgü olan araç kabulü, sıcak ürün emniyeti, hidrojen sülfür kontrolü ve miktar belirleme konularına odaklanır.

Araç kabulü: dolumdan önce yapılacak kontroller

Bitüm dolumunda en ağır kaza senaryoları çoğunlukla dolum başlamadan önce önlenebilecek durumlardan doğar. Sektör kılavuzu bu nedenle araç kabulünü ayrı bir adım olarak tanımlar:

1.       Araç ve sürücünün tanıtılması, ürün sınıfı, miktar ve müşteri bilgisinin teyidi

2.       Dolum öncesi tartımla aracın gerçekten boş ve istenen yükü alabilecek durumda olduğunun kontrolü

3.       Her yükleme için aracın susuz olduğuna dair sürücü beyanı; beyan alınamazsa dolum başlatılmaz

4.       Önceki yükün doldurulacak ürünle uyumlu olduğunun doğrulanması

5.       Doğru ürünün doğru dolum noktasında olduğunun ikinci kez kontrolü

6.       Aracın doğru konumlanması, frenlerin çekilmesi, gerekirse takoz konması ve kol altından hareketi engelleyen düzeneğin devrede olması

7.       Tanker çıkış vanalarının kapalı, kapı ve pencerelerin kapalı olduğunun kontrolü

Statik elektriğe karşı bir bağlama sistemi kurulmuşsa, bu sistemin bağlı olmadığı durumda dolumu otomatik olarak engelleyen bir kilitleme içermesi önerilir. Bu adımların dolum kontrolörü veya terminal otomasyonu üzerinde onay adımı olarak kurgulanması, prosedürün uygulanıp uygulanmadığını kayıt altına almayı kolaylaştırır.

Dolum rampası ve platform

Bitüm dolum rampası, emülsiyon gibi başka ürünlerle paylaşılmadan yalnızca sıcak bitüme ayrılmalıdır. Rampa yanmayı desteklemeyen malzemelerden yapılır, çatı veya hava koruması taşır ancak yeterli havalandırmayı engellemez. Sürücünün ve operatörün tankerin üstüne güvenle erişebilmesi için her dolum noktasında araç yüksekliğine uygun platform, dört tarafı kapalı güvenlik kafesi ve kaymaz ızgara bulunur; rampa her iki uçtan kaçış imkânı sunar. Pompa platformları sızdırmaz zemin üzerinde ve set içine alınmış olarak düzenlenir.

Dolum kolu ve ağız bağlantısı

Hareketli dolum kolları dolum sırasında yerinden oynamaması için kilitleme düzeneğiyle donatılır ve kolay kullanım için dengelenir. Operatör, kolu yerleştirmeden önce tanker ağzının kolun ölçüsüne ve konumuna uygun olduğunu kontrol eder ve sıçramayı önlemek için damlama kabını kaldırır. Kol üzerinde taşma koruması veya buhar toplama için bir dolum konisi varsa, koni yuvarlak ağza sıkıca oturmalıdır; aksi hâlde hem sıçrama riski doğar hem de koruma düzenekleri doğru çalışmaz. Kolun ve kol üzerindeki vanaların ısıtılması, bitüm için ısıtmalı dolum sistemleri ve ceketli dolum kolları sayfalarında ayrıntılandırılmıştır.

Akış kontrolü ve miktar belirleme

Dolum hattında pompayla entegre bir sayaç veya tartım sistemi bulunmalı, sistem elektronik miktar ön ayarı ve otomatik kesme ile çalışmalıdır. Dolumun başında ve sonunda debi, akış kontrol vanası veya uzaktan elektronik kumandayla sınırlandırılır; bu sınırlamanın elle devre dışı bırakılması engellenir. Dolum koluna entegre otomatik taşma koruması ek bir emniyet katmanı oluşturur.

Miktar ön ayarı yalnızca ticari miktara göre değil, aracın taşıma sınırlarına göre de belirlenir: yük, mevcut kapasitenin yüzde 95'ini aşmamalı ve güzergâhtaki ülkelerin brüt ağırlık ve dingil yükü sınırlarına uymalıdır. Sayaçla ölçüm yapılıyorsa sayaç gövdesinin ısıtılması ve özellikle modifiye bitümlerde üründen ayrışan gazın ölçüme etkisi ayrıca değerlendirilir; bu konular bitüm ölçüm skidleri sayfasında ele alınmıştır.

Hidrojen sülfür ve dolum dumanları

Sıvı bitüm içeren tank ve tankerlerin buhar boşluğunda hidrojen sülfür (H2S) bulunabilir ve dolum sırasında yer değiştiren gaz ağızdan dışarı çıkar. Kılavuz, personelin dolum boyunca tanker ağzının yanında beklemesinin gerekmemesini ve operatörün rüzgâr yönünü izleyerek emisyon bulutunun dışında durmasını önerir. Kol çevresinde kalmak zorunlu ise lokal egzoz havalandırması, derişim mesleki maruziyet sınırına yaklaştığında uyaran dedektörler, bölge işaretlemesi ve maruziyet süresini kısaltan prosedürler birlikte uygulanır. Ürünün gereğinden yüksek sıcaklıkta tutulmaması da emisyonların miktarını ve bileşimini sınırlamaya yardımcı olur.

Acil durdurma ve gözetim

Her dolum noktasında, hem yerelden hem de güvenli bir konumdan uzaktan kullanılabilen acil durdurma düğmeleri bulunmalıdır. Bu düğmeler akış kontrol vanasını kapatacak ve ürün pompalarının enerjisini kesecek şekilde kurgulanır; sistem sıfırlandığında beklenmedik ürün akışı olmamalıdır. Dolum kamera veya benzeri bir izleme sistemiyle gözetilir, operatör dolum boyunca kesme düğmelerinin yanında kalır. Ölü adam düzeneği kullanılıyorsa tanker ağzından uzağa yerleştirilmeli; sürekli basılı tutulan tip yerine zamanlayıcıyla onay isteyen tip tercih edilmelidir. Rampanın yakınında acil duş ve göz yıkama ünitesi bulunur.

Dolum sonrası

Kol tankerden ayrılmadan önce tamamen boşalmalı, ardından sabitlenmeli ve damlama kabı yerine takılmalıdır. Dolum noktasındaki vanaların kapalı olduğu kontrol edilir, tanker kapakları hareketten önce kapatılır, platform kaldırılır ve bağlama sistemi varsa sökülür. Dolum hattı bir sonraki araca kadar tıkanmaya karşı sirkülasyon, ısı izleme veya boşaltma ile korunur.

Tasarım kriterleri

TLY Enerji'nin katkısı

Bitüm tanker dolum projelerinde TLY Enerji; miktar belirleme yönteminin ve ölçüm teknolojisinin proses koşullarına göre seçilmesi, sayaç, vana ve pompa tedariki, ön ayar, otomatik kesme, acil durdurma ve kabul adımlarının PLC tabanlı dolum kontrolüne entegrasyonu ile saha montajı, test ve devreye alma aşamalarında mühendislik desteği sağlayabilir. Dolum rampası, platform, ısıtma sistemi ve dolum kolu gibi kapsamların sınırları proje bazında teknik şartname üzerinden netleştirilir.

Teknik değerlendirme için gerekenler

·         Doldurulacak bitüm sınıfları ve her biri için dolum sıcaklığı

·         Günlük araç sayısı, araç başına miktar ve istenen dolum süresi

·         Miktar esası: kantar, sayaç veya her ikisi; faturalamaya esas olup olmadığı

·         Mevcut tank, pompa ve hat düzeni ile ısıtma ortamı

·         Dolum noktası sayısı ve mevcut rampa ya da platform bilgisi

·         Tanker ağız ölçüleri ve araç tipleri

·         Terminal otomasyonu veya kontrol sistemiyle entegrasyon beklentisi

·         Tesisin H2S ölçüm geçmişi ve mevcut havalandırma düzeni

İlgili sayfalar

·         Bitüm için ısıtmalı dolum sistemleri: Dolum kolu ve vanalarda ısıtma zincirinin kurulması.

·         Ceketli boru ve dolum kolu sistemleri: Ceketli hat ve kollarda ısı sürekliliği.

·         Bitüm ölçüm skidleri: Sıcak bitümde sayaçla miktar belirleme.

·         Üstten dolum (top loading) sistemleri: Üstten dolumun genel mimarisi ve bileşenleri.

·         Bitüm tanker boşaltım sistemleri: Aynı tankerin teslim noktasında güvenli boşaltımı.

Sık sorulan sorular

Dolum sırasında operatör nerede durmalıdır?

Operatör, dolum boyunca acil durdurma ve kesme düğmelerinin yanında, tanker ağzından ve emisyon bulutundan uzakta durmalıdır; rüzgâr yönü bu konumu belirlerken dikkate alınır. Ağız yanında bekleme zorunluluğu, kamera ile izleme ve ağızdan uzağa yerleştirilmiş, zamanlayıcılı ölü adam düzeneğiyle ortadan kaldırılabilir. Kol çevresinde çalışmak gerekiyorsa lokal egzoz ve H2S dedektörü kullanılır.

Dolum neden yavaş başlatılıp yavaş bitirilir?

Dolumun başında kol ucu henüz ürünle örtülmemişken yüksek debi sıcak bitümün sıçramasına yol açabilir; dolumun sonunda ise yüksek debi, hedef miktarın aşılması ve taşma riskini artırır. Bu nedenle kılavuz, başlangıç ve bitiş debisinin akış kontrol vanası veya elektronik kumandayla sınırlandırılmasını ve bu sınırlamanın elle devre dışı bırakılamamasını önerir.

Sayaç kullanılıyorsa kantar yine de gerekli midir?

Çoğu tesiste evet. Sayaç ön ayarlı dolum ve otomatik kesme için doğrudan kullanılır, ancak kılavuz ayrıca dolum öncesinde aracın boş olduğunun tartımla kontrol edilmesini önerir. Yükün brüt ağırlık ve dingil yükü sınırlarına uyduğunun doğrulanması da tartımı gerektirebilir. Hangi değerin faturaya esas alınacağı ise sözleşme ve mevzuatla belirlenir.

Tanker neden tam kapasiteyle doldurulmaz?

Taşımaya ilişkin kurallar yükün mevcut kapasitenin yüzde 95'ini aşmamasını ister. Sıcak ürünün genleşmesi ve yol hareketleri için boşluk bırakmak taşma ve sıçrama riskini azaltır. Ayrıca yük, aracın geçeceği ülkelerin brüt ağırlık ve dingil yükü sınırlarını da aşmamalıdır; bu nedenle ön ayar miktarı hacim ve ağırlık sınırları birlikte gözetilerek belirlenir.

Dolum kolu tankerden ayrılmadan önce ne yapılmalıdır?

Kol, içinde ürün kalmayacak şekilde tamamen boşalmalıdır; aksi hâlde kol kaldırılırken sıcak bitüm damlayabilir veya sıçrayabilir. Ardından kol sabitlenir, damlama kabı yerine takılır ve dolum noktasındaki vanaların kapalı olduğu kontrol edilir. Tanker kapakları kapatılmadan, platform kaldırılmadan ve bağlama sistemi sökülmeden araç hareket ettirilmez.