Tanker dolum sistemi, depolama tankından gelen sıvı ürünü bir kara tankerinin bölmesine önceden girilen miktarda, kontrollü bir debiyle ve emniyet izinleri sağlanmadan akış başlamayacak şekilde aktaran dolum noktasıdır. Ürün sırasıyla pompadan, süzgeç veya filtreden, gaz/hava ayırıcıdan, sayaçtan ve debiyi ayarlayan kontrol vanasından geçerek dolum koluna ulaşır. Bu zincirin tamamını ön ayarlı bir parti (batch) kontrolörü yönetir: miktarı sayar, vanayı kademeli açıp kapatır ve topraklama ile taşma önleme sinyallerinden biri kaybolduğunda dolumu durdurur.
Bu sayfa tek bir dolum noktasının proses akışını ve bileşenlerini ele alır. Üstten veya alttan dolum arasındaki tercih, birden fazla peronun planlanması, terminal otomasyonu ve faturalamaya esas ölçüm ayrı sayfalarda ayrıntılandırılmıştır.
Ürünün dolum noktasında izlediği yol
1. Pompa veya ortak besleme kolektörü: Ürünü depolama tankından dolum noktasına istenen debi ve basınçta getirir. Tek dolum noktası için ayrı pompa kullanılabileceği gibi birden çok noktayı besleyen ortak bir kolektör de kullanılabilir.
2. Süzgeç veya filtre: Sayacı ve vanayı katı partiküllerden korur; fark basıncı izlenerek tıkanma erken fark edilir.
3. Gaz/hava ayırıcı: Hatta sürüklenen hava veya buharın sayaca ulaşıp sıvı gibi sayılmasını önler. Sıvı ölçüm sistemleri için tanımlanan metrolojik gerekliliklerde gaz ayırma düzeneği ölçüm sisteminin bir parçası olarak ele alınır.
4. Sayaç ve ikincil ölçümler: Pozitif deplasmanlı, türbinli veya Coriolis tipi sayaç ürünün miktarını ölçer; sıcaklık, gerektiğinde basınç ve yoğunluk ölçümü miktarın referans şartlara dönüştürülmesinde kullanılır.
5. Kontrol vanası: Parti kontrolöründen gelen komutlarla açılır, debiyi sınırlar ve ön ayarlanan miktara ulaşıldığında kapanır.
6. Dolum kolu veya hortum bağlantısı: Ürünü tankerin bölmesine aktarır; kolun tipi ve bağlantı biçimi üstten ya da alttan dolum tercihine göre değişir.
Dolum noktası, dolum rampası ve terminal: kapsamı doğru tanımlamak
Tekliflerin karşılaştırılamamasının en sık nedeni, tarafların farklı kapsamları kastetmesidir. Endüstri kaynaklarında da bu katmanlar ayrı ele alınır: dolum peronundaki ölçüm sistemine yönelik rehberler, bütün dolum sisteminin tasarımını ve emniyet konularını kapsamadıklarını açıkça belirtir.
Kapsam katmanı | Tipik içerik | Karar için not |
Ölçüm ve kontrol skidi | Süzgeç, gaz ayırıcı, sayaç, sıcaklık ve basınç ölçümü, kontrol vanası, parti kontrolörü, topraklama ve taşma önleme bağlantıları | En dar kapsam; pompa, dolum kolu ve saha altyapısı genellikle dışarıdadır |
Dolum noktası veya rampası | Skide ek olarak dolum kolları, pompa, kesme ve tahliye vanaları, borulama, peron ekipmanı | Kolun tipi ve peron yerleşimi bu katmanda belirlenir |
Komple terminal | Depolama tankları, tank seviye ölçümü, ürün kabulü, buhar geri kazanımı, terminal otomasyon sistemi ve birden çok peron | Bu sayfanın konusu değildir; ilgili terminal sayfalarına bakın |
Parti kontrolörü ve kademeli dolum profili
Parti kontrolörü, operatörün veya üst sistemin gönderdiği hedef miktarı alır ve dolumu adım adım yürütür. Kontrol vanası bu adımlara göre çalışır: dolum düşük debiyle başlar, izinler ve akış kararlı hale geldikten sonra yüksek debiye çıkar, hedef miktara yaklaşıldığında yeniden düşük debiye iner ve son olarak tamamen kapanır. Bu yavaş–hızlı–yavaş profil iki amaca hizmet eder.
· Başlangıçta düşük debi: Dolum çıkışı henüz sıvıyla örtülmemişken ürünün çalkalanmasını ve statik elektrik yüklenmesini sınırlamaya yardımcı olur.
· Sonda düşük debi: Vananın ön ayarlı miktarda hassas biçimde kapanmasını sağlar ve ani kapanmanın yaratacağı basınç darbesini azaltır.
Kontrolör bunun yanında sayaç faktörünü uygular, sıcaklık ve gerektiğinde yoğunluk ölçümüyle miktarı referans şartlara dönüştürür, katkı enjeksiyonu veya harmanlama gibi opsiyonları yönetebilir ve her partinin kaydını tutar. Hangi işlevlerin kontrolörde, hangilerinin terminal otomasyon sisteminde olacağı proje başında kararlaştırılmalıdır.
Basınç darbesi ve vana kapanış hızı
Dolum hattında akan sıvı kütlesi, vana hızla kapandığında ani bir basınç artışı yaratır. Bu darbe sayaca, contalara, hortumlara ve dolum koluna zarar verebilir; aynı zamanda sayacın son adımda doğru okumasını da bozabilir. Kontrol vanalarında açma ve kapama hızının ayarlanabilmesi bu nedenle önemlidir. Normal duruşun yanı sıra acil durdurma, izin kaybı veya enerji kesintisinde vananın ne kadar hızlı kapanacağı ve pompanın ne zaman duracağı birlikte değerlendirilmelidir. Uzun besleme hatlarında veya ortak kolektörden birden çok noktanın beslendiği tesislerde ayrıca hidrolik analiz gerekebilir.
Dolum izinleri: topraklama, taşma önleme ve kol konumu
Dolum noktası, belirli koşullar sağlanmadıkça akışa izin vermeyen bir kilitleme mantığıyla çalışır. Tipik izin sinyalleri şunlardır:
· Araç topraklama doğrulaması: Tankerin topraklamaya bağlı olduğu yalnızca bir kıskaçla değil, bağlantının sürekliliğini izleyen bir düzenekle doğrulanır.
· Tanker bölmesi taşma önleme: Alttan dolumda tanker üzerindeki sensörler, üstten dolumda genellikle dolum koluyla birlikte kullanılan bir seviye sondası üzerinden izlenir. Bu işlev depolama tankı taşma korumasından farklıdır.
· Kol konumu ve bağlantı durumu: Dolum kolunun park konumunda olmadığı ve bağlantının yapıldığı teyit edilir.
· Acil durdurma: Peron üzerindeki acil durdurma düğmeleri vanayı kapatır ve pompayı durdurur.
Herhangi bir izin dolum sırasında kaybolursa kontrol vanası kapanır ve parti, kaydı korunarak duraklatılır. Hangi izinlerin emniyet fonksiyonu olarak ele alınacağı ve gerekli bütünlük seviyesi, projenin risk değerlendirmesiyle belirlenir.
Tasarım girdileri
Parametre | Tasarımda neden önemli | Seçime etkisi |
Ürün ve özellikleri | Viskozite, buhar basıncı, iletkenlik ve sıcaklık ölçüm ve emniyet kararlarını değiştirir | Sayaç tipi, gaz ayırıcı, conta malzemesi ve statik elektrik önlemleri |
Hedef dolum debisi | Tanker başına süre ve pompa kapasitesi buna bağlıdır | Hat çapı, sayaç boyutu ve kontrol vanası seçimi |
Tanker bölme sayısı ve hacimleri | Her bölme ayrı parti olarak doldurulabilir | Kontrolör yapılandırması ve minimum parti miktarı |
Ölçüm amacı | Stok izleme ile satışa esas ölçümün gereklilikleri farklıdır | Doğrulama bağlantıları, mühürleme ve kayıt düzeni |
Besleme düzeni | Ayrı pompa veya ortak kolektör hidrolik davranışı belirler | Basınç kontrolü, vana karakteristiği ve darbe önlemleri |
Dolum yöntemi | Üstten ve alttan dolumda arayüzler farklıdır | Kol tipi, taşma önleme ve buhar toplama bağlantısı |
Tehlikeli alan sınıflandırması | Elektrikli ekipmanın koruma yöntemi buna göre seçilir | Kontrolör, transmitter, pano ve kablolama |
TLY Enerji'nin dolum noktası projelerindeki katkısı
TLY Enerji, tanker dolum projelerinde ürün ve işletme verilerini değerlendirerek sayaç, kontrol vanası ve enstrüman seçimine yönelik mühendislik desteği sağlar. Proje kapsamına göre akış ölçer, vana ve pompa tedariki, parti kontrolörü ile PLC arasındaki entegrasyon, saha montajı, test ve devreye alma ile bakım ve yedek parça desteği bu kapsama girebilir. Skidin, dolum kolunun ve saha altyapısının hangi tarafça sağlanacağı teknik şartname üzerinden birlikte netleştirilir.
Dolum noktası teklifi için gerekli veriler
· Doldurulacak ürünler ve her birinin viskozite, yoğunluk ve sıcaklık aralığı
· Tanker tipi, bölme sayısı ve tipik parti miktarları
· Hedef dolum debisi ve günlük tanker sayısı beklentisi
· Mevcut veya planlanan pompa ve besleme hattı bilgileri
· Üstten mi alttan mı dolum yapılacağı
· Ölçümün stok takibi mi yoksa satışa esas mı olduğu
· Katkı enjeksiyonu veya harmanlama ihtiyacı
· Tehlikeli alan sınıflandırması ve bağlanılacak kontrol sistemi
İlgili sayfalar
· Üstten dolum (top loading) sistemleri: Dome kapaktan dolumda kol, daldırma borusu ve platform tasarımı.
· Alttan dolum (bottom loading) sistemleri: Adaptör, buhar dönüşü ve tanker sensör arayüzü.
· Otomatik tanker dolum terminalleri: Sipariş doğrulamadan irsaliyeye kadar süreç otomasyonu.
· Ticari teslim tanker dolum skidleri: Satışa esas dolumda ölçümün doğrulanması ve mühürleme.
· Tanker boşaltım sistemleri: Tankerden depolamaya ürün alımında emme tarafı ve miktar doğrulaması.
Tanker dolumu hakkında sık sorulan sorular
Parti kontrolörü ile PLC aynı işi mi yapar?
Görevleri örtüşse de aynı değildir. Parti kontrolörü sayaç darbelerini sayar, sayaç faktörünü ve sıcaklık dönüşümünü uygular, kontrol vanasını dolum profiline göre sürer ve her partinin kaydını tutar. PLC ise çoğunlukla pompa, izinler, acil durdurma ve peron ekipmanının mantığını yönetir. Küçük sistemlerde bazı işlevler birleştirilebilir; ancak ölçüm kaydının nerede tutulacağı önceden kararlaştırılmalıdır.
Dolum neden hemen tam debiyle başlatılmaz?
Dolumun ilk anında çıkış henüz sıvıyla örtülmemiştir; yüksek debi ürünün çalkalanmasına ve statik elektrik yüklenmesinin artmasına yol açabilir. Ayrıca izinlerin ve akışın kararlı hale geldiğini görmek için kısa bir düşük debi aşaması kullanılır. Başlangıç debisinin değeri ürüne, kol tipine ve uygulanan emniyet kılavuzlarına göre projede belirlenir.
Gaz/hava ayırıcı her dolum noktasında gerekli midir?
Hava veya buhar sürüklenmesi olasılığı varsa ölçüm doğruluğu için önemlidir; satışa esas ölçümlerde ölçüm sisteminin gerekli bir parçası olarak ele alınır. Pompanın emme koşulları iyi olan, tanktan sürekli sıvıyla beslenen sistemlerde risk daha düşüktür. Karar ürünün buhar basıncına, besleme düzenine ve ölçüm amacına göre verilir.
Tek bir dolum noktasından birden fazla ürün verilebilir mi?
Verilebilir. Her ürün için ayrı sayaç ve vana hattı kurulabileceği gibi ürünler aynı koldan sırayla da verilebilir. Bu durumda ürün geçişlerinde hattın içinde kalan ürün, karışma riski ve temizleme ihtiyacı değerlendirilmelidir. Birden fazla peron ve ürünün birlikte planlandığı durumlar çok peronlu terminal kapsamında ele alınır.
Dolum sırasında topraklama bağlantısı koparsa ne olur?
Topraklama doğrulama düzeneği bağlantının kaybolduğunu algılar ve dolum iznini kaldırır. Parti kontrolörü kontrol vanasını kapatır, pompa kilitleme mantığına göre durdurulur ve parti o ana kadarki miktarla kaydedilir. Bağlantı yeniden kurulup doğrulandıktan sonra dolumun devam edip etmeyeceği işletme prosedürüyle belirlenir.